Nếu khung cửa hoặc đường ron gạch bị méo mó — Hãy kiểm tra tại nhà trong 30 giây bằng cách che từng mắt

Trước hết, xin hãy an tâm phần nào.

Cảm giác các đường thẳng hơi bị cong vênh có thể xuất hiện khi bạn mệt mỏi hoặc màng phim nước mắt bị khô, và phần lớn không phải là bệnh lý nghiêm trọng.

Tuy nhiên, có một điều kiện quan trọng cần lưu ý.

Nếu bạn đã che một mắt lại mà vẫn thấy đường thẳng bị méo mó, hoặc chữ viết bị khuyết ngay chính giữa, câu chuyện lúc này đã hoàn toàn khác.

Đây là dấu hiệu cho thấy điểm vàng (hoàng điểm) — nơi chịu trách nhiệm về thị lực trung tâm của mắt — đang gặp vấn đề. Trong đó, thoái hóa hoàng điểm thể ướt (xuất tiết) là căn bệnh mà thời điểm bắt đầu điều trị sẽ quyết định thị lực cuối cùng của bạn.

Nói bằng những con số thực tế sẽ rõ ràng hơn.

Trong một nghiên cứu phân tích ảnh chụp đáy mắt của 13.737 người từ 40 tuổi trở lên dựa trên dữ liệu từ Khảo sát Kiểm tra Sức khỏe và Dinh dưỡng Quốc gia Hàn Quốc (2017–2020), có 2.222 người (16,2%) được xác định có dấu hiệu thoái hóa điểm vàng.

Thế nhưng, có tới 95,25% trong số họ hoàn toàn không biết mình mắc bệnh thoái hóa điểm vàng

(Kim Y, Han K, Kim JH, Scientific Reports, 2025).

Dù phần lớn vẫn ở giai đoạn đầu, con số này nói lên một điều rất rõ ràng:

Thoái hóa điểm vàng thường âm thầm khởi phát khi chưa có triệu chứng, và đến khi bạn tự cảm nhận được dấu hiệu bất thường thì bệnh đã tiến triển rồi.

Xin chào quý vị. Chúng tôi là Bệnh viện Mắt Sungmo Jin.

Hôm nay, chúng tôi sẽ tổng hợp dựa trên các bằng chứng y khoa xác thực về thoái hóa điểm vàng là gì, cách tự kiểm tra tại nhà bằng lưới Amsler như thế nào, cũng như mức độ tin cậy và những hạn chế của phương pháp tự kiểm tra này.

[Mục lục]

Điểm vàng nằm ở đâu và vì sao lại quan trọng?

Khi bị thoái hóa điểm vàng, mắt nhìn thấy như thế nào?

Sử dụng lưới Amsler như thế nào?

Có thể chỉ tin cậy vào lưới Amsler không?

Thể khô và thể ướt khác nhau ra sao?

Mức độ nguy cơ của bạn là bao nhiêu?

Tại bệnh viện sẽ thực hiện những xét nghiệm gì?

Điều trị như thế nào? Thị lực có phục hồi được không?

Thực phẩm chức năng (Lutein · AREDS2) có thực sự hiệu quả?

Cần thay đổi điều gì để giảm nguy cơ?

Có thể không phải là thoái hóa điểm vàng

Các câu hỏi thường gặp

1. Điểm vàng nằm ở đâu và vì sao lại quan trọng?

Màng thần kinh mỏng lót bên trong mắt được gọi là võng mạc.

Nếu so sánh mắt với máy ảnh, võng mạc chính là tấm phim chụp.

Và ngay chính giữa võng mạc, nơi ánh nhìn hội tụ chính xác nhất, có một vùng rất nhỏ gọi là điểm vàng (hoàng điểm).

Đường kính của nó chỉ khoảng 5mm, và phần nhạy cảm nhất ở trung tâm (hố trung tâm hoàng điểm) thậm chí chưa đầy 1mm.

Nhưng vùng nhỏ bé này lại đảm nhận vai trò vô cùng to lớn.

▶ Thị lực để đọc chữ, tức là gần như toàn bộ thị lực mà chúng ta hay gọi là "thị lực 10/10"

▶ Khả năng phân biệt màu sắc

▶ Khả năng nhận diện khuôn mặt

Phần võng mạc phía ngoài điểm vàng đảm nhiệm độ rộng của thị trường (tầm nhìn ngoại vi).

Do đó, khi điểm vàng bị tổn thương, tầm nhìn xung quanh vẫn còn nhưng đúng vật bạn muốn nhìn lại biến mất — tạo nên một sự bất tiện rất đặc thù.

Người bệnh vẫn đi lại bình thường nhưng lại không thể đọc báo, hoặc nhìn thấy mặt người ngồi đối diện bị xóa mờ ngay chính giữa khuôn mặt.

Thoái hóa điểm vàng là tình trạng điểm vàng này bị tổn thương theo tuổi tác.

Bệnh bắt đầu khi các chất cặn bã chuyển hóa (drusen) tích tụ dưới võng mạc, làm suy giảm chức năng của lớp biểu mô sắc tố và màng mạch nuôi dưỡng điểm vàng.

2. Khi bị thoái hóa điểm vàng, mắt nhìn thấy như thế nào?

Có 3 biểu hiện tiêu biểu nhất.

① Biến dạng hình ảnh (Metamorphopsia) — Đường thẳng nhìn thành đường cong, lượn sóng.

Khi dịch tích tụ dưới điểm vàng hoặc các mô bị đẩy phồng lên, bề mặt võng mạc sẽ trở nên gồ ghề.

Khi đó, hình ảnh phản chiếu trên đó cũng bị biến dạng theo. Vì vậy, những đường thẳng vốn dĩ thẳng tắp như khung cửa, đường ron gạch bông, khung cửa sổ, cột điện hay vạch kẻ đường cho người đi bộ sẽ bị lượn sóng, méo mó.

② Ám điểm trung tâm — Vùng chính giữa tầm nhìn bị khuyết trống hoặc mờ tối.

Khi đọc sách thấy mất một chữ, hoặc khi nhìn vào khuôn mặt ai đó thì vùng mũi và miệng bị nhòe mờ. Thường khi liếc mắt nhìn lệch sang một bên một chút thì lại thấy rõ hơn.

③ Giảm độ tương phản · cảm nhận màu sắc, kích thước vật thay đổi.

Đặc biệt khó đọc chữ ở nơi thiếu sáng và mất nhiều thời gian để thích nghi khi bước vào nơi sáng rực. Khi nhìn bằng một mắt so với mắt còn lại, kích thước của sự vật cũng có thể trông to nhỏ khác nhau.

Điểm quan trọng nhất ở đây là:

Bình thường chúng ta nhìn bằng cả hai mắt.

Vì vậy, khi một mắt gặp vấn đề, mắt còn lại sẽ tự động bù trừ cho phần khiếm khuyết đó.

Trên thực tế, rất nhiều bệnh nhân đến phòng khám và nói rằng: "Hôm qua tự nhiên mắt tôi không nhìn thấy gì nữa". Nhưng phần lớn trường hợp là do hôm qua họ vô tình che bớt một mắt lại nên mới phát hiện ra.

Không phải bệnh mới phát tác ngày hôm qua, mà là hôm qua mới được phát hiện.

Chính vì thế, việc tự kiểm tra bắt buộc phải thực hiện bằng cách che từng mắt một.

3. Sử dụng lưới Amsler như thế nào?

Lưới Amsler (Amsler grid) là một hình vuông chứa các ô kẻ như bàn cờ vây với một chấm đen ở chính giữa.

Không cần dụng cụ phức tạp, bạn có thể lưu lại hình ảnh trong bài viết này để sử dụng.

Các bước thực hiện như sau:

Đeo kính thuốc hoặc kính lão mà bạn vẫn sử dụng hàng ngày. Nếu có kính đọc sách chuyên dụng, hãy đeo kính đó.

Đặt bảng lưới cách mắt khoảng 30cm ở nơi có ánh sáng tốt.

Dùng lòng bàn tay che hoàn toàn một mắt lại. Chú ý không để ánh sáng lọt qua các kẽ ngón tay.

Mắt đang mở nhìn chằm chằm cố định vào chấm đen ở trung tâm. Tuyệt đối không đảo mắt nhìn lung tung quanh bảng lưới. Đây là bài kiểm tra kiểm tra xem vùng xung quanh hiển thị ra sao trong khi mắt vẫn nhìn vào điểm chính giữa.

Giữ nguyên như vậy từ 5 đến 10 giây. Sau đó kiểm tra các điểm sau:

Các đường kẻ ô có chỗ nào bị uốn lượn, méo mó hoặc gấp nếp không?

Có khu vực nào bị khuyết, mờ hoặc bị che tối đen không?

Có nhìn thấy đủ cả 4 góc của hình vuông không?

Có ô vuông nào trông bất thường vì quá nhỏ hoặc quá to không?

Đổi mắt và lặp lại thao tác tương tự cho bên còn lại.

Nên thực hiện thường xuyên như thế nào?

Những người đã được chẩn đoán mắc thoái hóa điểm vàng, hoặc người bị thoái hóa điểm vàng thể ướt ở một mắt cần theo dõi mắt còn lại nên tự kiểm tra hàng ngày hoặc cách ngày.

Ngay cả khi không có bệnh lý đặc biệt, việc duy trì thói quen kiểm tra 1 lần/tuần sẽ giúp bạn phát hiện sớm các thay đổi bất thường.

Một mẹo nhỏ:

Hãy ghi nhớ tình trạng của ngày kiểm tra đầu tiên, hoặc đánh dấu lại những vị trí bất thường lên một tờ giấy.

Trong thoái hóa điểm vàng, điều quan trọng không chỉ là sự việc "bị méo mó", mà chính là sự thay đổi "hôm nay méo nhiều hơn hôm qua".

Trường hợp cần đi khám bác sĩ ngay lập tức:

▶ Đường kẻ vốn thẳng tắp đến hôm qua nhưng hôm nay đột nhiên bị uốn lượn

▶ Vùng che khuất ở trung tâm ngày càng lan rộng

▶ Một bên mắt đột ngột bị mờ đi

▶ Đồ vật đột nhiên trông nhỏ đi (hoặc to lên)

Thoái hóa điểm vàng thể ướt có thể tiến triển nghiêm trọng chỉ trong vòng vài ngày.

Đừng vì suy nghĩ "để tháng sau đi khám sức khỏe tổng quát rồi hỏi luôn" mà làm lỡ mất thời điểm vàng điều trị.

4. Có thể chỉ tin cậy vào lưới Amsler không?

Câu trả lời là không. Chúng tôi cần phải nói rõ ràng và thành thật về điều này.

Đã có nghiên cứu tổng hợp về độ chính xác chẩn đoán của lưới Amsler.

Đó là một nghiên cứu tổng quan hệ thống và phân tích gộp thu thập từ 10 nghiên cứu trên 1.890 mắt (425 mắt thoái hóa điểm vàng thể ướt, 1.262 mắt thoái hóa điểm vàng không tăng sinh tân mạch, 203 mắt bình thường)

(Bjerager J và cộng sự, JAMA Ophthalmology, 2023).

Cách đọc bảng số liệu này như sau:

Dòng đầu tiên nhìn có vẻ tốt, nhưng đó không phải là tình huống thực tế thường gặp.

Điều chúng ta thực sự cần biết nằm ở dòng thứ hai.

Khi dùng lưới Amsler để sàng lọc xem một con mắt đã bị thoái hóa điểm vàng "có chuyển sang thể ướt hay không", cứ 10 người thì sẽ bỏ sót khoảng 3 người.

Các nhà nghiên cứu cũng kết luận rằng: "Hiệu quả thực tế của phương pháp này chưa đạt mức tiêu chuẩn khuyến nghị thông thường để theo dõi sự khởi phát của thoái hóa điểm vàng thể ướt".

Vì vậy, bạn nên hiểu đúng như sau:

▶ Nếu thấy bất thường trên lưới Amsler → Rất có ý nghĩa lâm sàng. Hãy đi khám bác sĩ ngay.

▶ Nếu nhìn lưới Amsler hoàn toàn bình thường → Chưa đủ cơ sở để yên tâm. Phương pháp này không thể thay thế cho việc khám đáy mắt và chụp OCT định kỳ.

Tự kiểm tra là công cụ hỗ trợ lấp đầy khoảng trống giữa các đợt khám định kỳ, chứ không thể xóa bỏ nhu cầu đi khám định kỳ. Nếu không hiểu rõ điều này, bạn có thể chủ quan nghĩ rằng "lưới vẫn bình thường nên chắc không sao" và vô tình đến bệnh viện muộn hơn.

5. Thể khô và thể ướt khác nhau ra sao?

Thoái hóa điểm vàng được chia thành hai nhóm lớn.

Cần phải xem xét và điều trị chúng như hai căn bệnh hoàn toàn khác nhau.

Trong phân tích từ Khảo sát Kiểm tra Sức khỏe và Dinh dưỡng Quốc gia được trích dẫn ở trên, trong số 2.222 ca thoái hóa điểm vàng có 2.085 ca ở giai đoạn đầu, 38 ca teo bản đồ và 99 ca là thoái hóa điểm vàng tân mạch (thể ướt)

(Kim Y và cộng sự, Scientific Reports, 2025).

Đại đa số vẫn ở giai đoạn sớm, và đây là một tin mừng.

Bởi điều đó có nghĩa đây là giai đoạn bạn có thể kiểm soát và bảo tồn thị lực hiệu quả nếu bắt đầu can thiệp ngay từ bây giờ.

Cần bổ sung thêm một điểm: Thoái hóa điểm vàng thể ướt ở người châu Á (bao gồm cả Hàn Quốc và Việt Nam) có những đặc điểm lâm sàng khác với phương Tây.

Trong một nghiên cứu phân tích 321 bệnh nhân nghi ngờ thoái hóa điểm vàng xuất tiết tại một bệnh viện tuyến 3 ở Hàn Quốc, có 24,6% (79 người, 98 mắt) được chẩn đoán mắc bệnh mạch võng mạc polyp (PCV)

(Byeon SH và cộng sự, Japanese Journal of Ophthalmology, 2008).

PCV có thể có diễn tiến và đáp ứng điều trị khác với thoái hóa điểm vàng thể ướt thông thường, do đó đôi khi cần thực hiện thêm các xét nghiệm chuyên sâu như chụp mạch huỳnh quang đáy mắt (đặc biệt là chụp mạch huỳnh quang Indocyanine Green - ICGA) để phân biệt.

Điều này cho thấy dưới cùng một tên gọi "thoái hóa điểm vàng", thực tế có thể tồn tại các thể bệnh lý khác nhau.

Số lượng bệnh nhân tại Hàn Quốc cũng đang gia tăng nhanh chóng.

Theo dữ liệu bảo hiểm y tế từ năm 2013 đến 2022, tỷ lệ lưu hành hàng năm của thoái hóa điểm vàng xuất tiết đã tăng từ 10,7 người lên 22,5 người trên 10.000 dân, và số lượng bệnh nhân tăng từ 27.273 người lên 127.044 người

(Kim MS và cộng sự, Journal of Korean Medical Science, 2025).

Cùng nghiên cứu này dự báo đến năm 2040, con số này sẽ là 46,2 người trên 10.000 dân, tương đương với 374.282 bệnh nhân tích lũy.

6. Mức độ nguy cơ của bạn là bao nhiêu?

Có một thang đo giúp ước tính nguy cơ tiến triển trong tương lai chỉ qua ảnh chụp đáy mắt.

Đó là Thang đo mức độ nghiêm trọng đơn giản hóa AREDS (AREDS Simplified Severity Scale)

(Ferris FL và cộng sự, AREDS Report No. 18, Archives of Ophthalmology, 2005).

Cách tính điểm như sau:

Đối với từng mắt riêng biệt:

① Có drusen kích thước lớn: tính 1 điểm,

② Có bất thường sắc tố võng mạc: tính 1 điểm.

Tổng điểm cả hai mắt từ 0 đến 4 điểm.

Điểm cốt lõi của thang đo này là nguy cơ tăng gần như gấp đôi sau mỗi điểm: 12% → 25% → 50%.

Và số điểm này có thể được xác định chỉ qua một tấm ảnh chụp đáy mắt.

Điều đó có nghĩa là ngay cả người không có bất kỳ triệu chứng nào cũng có thể biết chính xác "mình đang ở mức mấy điểm" chỉ nhờ một bức ảnh đáy mắt.

Các yếu tố nguy cơ đã được ghi nhận khác bao gồm:

▶ Tuổi tác — Yếu tố nguy cơ mạnh nhất. Tỷ lệ mắc bệnh tăng vọt sau tuổi 50.

▶ Hút thuốc lá — Tổng hợp các nghiên cứu đoàn hệ cho thấy người từng hút thuốc có nguy cơ mắc thoái hóa điểm vàng với nguy cơ tương đối RR = 1,61 (95% CI 1,01~2,57), và trong các nghiên cứu bệnh - chứng là 1,76 (95% CI 1,56~1,99) (Cong R và cộng sự, Annals of Epidemiology, 2008. Tổng hợp từ 13 nghiên cứu). Bỏ thuốc lá là yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được rõ ràng nhất trong bệnh thoái hóa điểm vàng.

▶ Tiền sử gia đình — Nguy cơ tăng cao nếu có người thân trực hệ mắc bệnh.

▶ Tăng huyết áp, bệnh tim mạch, béo phì và tiếp xúc nhiều với tia cực tím cường độ mạnh cũng được báo cáo là có liên quan.

Nếu cha mẹ hoặc anh chị em ruột của bạn mắc thoái hóa điểm vàng, dù bản thân chưa có triệu chứng gì, bạn cũng nên chủ động đi chụp đáy mắt một lần từ cuối độ tuổi 40.

Phải có mốc kiểm tra ban đầu thì sau này mới phát hiện được sự thay đổi.

7. Tại bệnh viện sẽ thực hiện những xét nghiệm gì?

① Đo thị lực · khúc xạ — Thiết lập thị lực chuẩn đã qua chỉnh kính.

② Soi đáy mắt — Nhỏ thuốc giãn đồng tử để kiểm tra toàn diện võng mạc. Đánh giá kích thước, số lượng drusen, bất thường sắc tố, tình trạng xuất huyết hay xuất tiết. Đây chính là bước để tính điểm nguy cơ đã nêu ở trên.

③ Chụp cắt lớp quang học võng mạc (OCT) — Phương pháp chẩn đoán cốt lõi của thoái hóa điểm vàng hiện nay. Máy sẽ chụp các lát cắt điểm vàng ở mức độ micromet. Kỹ thuật này không chạm vào mắt, không gây đau và chỉ mất vài giây.

Bác sĩ có thể nhìn thấy rõ ràng tình trạng tích tụ dịch dưới võng mạc hay các lớp võng mạc bị xô lệch như thế nào.

OCT có thể phát hiện xuất tiết ngay từ giai đoạn rất sớm của thoái hóa điểm vàng thể ướt, khi mà người bệnh chưa cảm thấy bất kỳ triệu chứng nào.

④ Chụp mạch cắt lớp quang học (OCTA) — Ghi lại hình ảnh hệ mạch máu võng mạc và màng mạch mà không cần tiêm thuốc cản quang. Thường dùng để xác định có tân mạch đang phát triển hay không.

⑤ Chụp mạch huỳnh quang đáy mắt (Fluorescein Angiography) — Trong trường hợp cần thiết, thuốc cản quang sẽ được tiêm qua tĩnh mạch cánh tay để định vị các điểm mạch máu bị rò rỉ. Xét nghiệm Indocyanine Green rất hữu ích để phân biệt với thể bệnh PCV như đã nhắc ở trên.

Bệnh viện chúng tôi được trang bị đầy đủ hệ thống OCT và OCTA tân tiến, giúp bác sĩ đối chiếu kết hợp ảnh chụp đáy mắt và hình ảnh cắt lớp vi thể để đưa ra phán đoán chính xác nhất.

Lưu ý về thời gian kiểm tra: Khi dùng thuốc giãn đồng tử, mắt sẽ bị chói và nhìn gần mờ trong khoảng 4 đến 6 tiếng.

Vào ngày kiểm tra, bạn không nên tự lái xe và nên mang theo kính râm để thuận tiện di chuyển. Quá trình đợi thuốc giãn đồng tử ngấm cũng cần một khoảng thời gian nhất định.

8. Điều trị như thế nào? Thị lực có phục hồi được không?

Đối với thoái hóa điểm vàng thể khô, hiện chưa có phác đồ điều trị bằng thuốc đặc hiệu.

Việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ, bổ sung dinh dưỡng (mục 9 bên dưới) và theo dõi định kỳ chính là các biện pháp quản lý bệnh.

Nghe có vẻ thụ động, nhưng mục đích quản lý ở giai đoạn sớm này chính là để không bỏ lỡ khoảnh khắc bệnh chuyển biến sang thể ướt.

Phương pháp điều trị tiêu chuẩn cho thoái hóa điểm vàng thể ướt là tiêm nội nhãn thuốc kháng VEGF.

Thuốc ngăn chặn các tín hiệu kích thích tân mạch phát triển, từ đó làm tiêu giảm dịch xuất tiết và xuất huyết.

Sau khi gây tê bề mặt mắt, thuốc được đưa vào khoang dịch kính bằng một đầu kim siêu nhỏ; thủ thuật diễn ra rất nhanh chóng.

Thông thường, vài tháng đầu sẽ bắt đầu bằng việc tiêm định kỳ hàng tháng, sau đó giãn dần khoảng cách tiêm tùy theo đáp ứng của mắt.

Tuy nhiên, có một số điểm quan trọng cần phải làm rõ:

Thứ nhất, phương pháp này chỉ giúp ức chế bệnh chứ không thể chữa khỏi dứt điểm. Đa số bệnh nhân đều bị tái phát, do đó không chỉ tiêm một lần là xong mà đòi hỏi quá trình điều trị lặp lại và theo dõi liên tục trong nhiều năm. Nếu ngưng điều trị giữa chừng, bệnh có thể nhanh chóng xấu đi.

Thứ hai, thị lực đã bị tổn thương không thể hồi phục lại như ban đầu. Mục tiêu hàng đầu của liệu pháp kháng VEGF là ngăn không cho thị lực giảm thêm, việc cải thiện thị lực chỉ là bước tiếp theo. Những tế bào thần kinh tại điểm vàng đã chết hoặc đã biến thành sẹo xơ thì không có cách nào hồi sinh được.

Thứ ba, chính vì vậy mà thời điểm bắt đầu điều trị mang tính quyết định. Trong nghiên cứu từ sổ bộ IRIS của Mỹ trên 162.902 mắt điều trị bằng kháng VEGF, những mắt có thị lực ban đầu kém dù có biên độ cải thiện sau tiêm khá cao nhưng thị lực chung cuộc vẫn ở mức thấp hơn (Ho AC và cộng sự, 2020; trích dẫn tổng kết của Phan LT và cộng sự, Clinical Ophthalmology, 2021). Điểm xuất phát sẽ quyết định đích đến.

Thứ tư, diễn biến nếu không điều trị cũng đã được nghiên cứu kỹ lưỡng. Một tổng quan hệ thống trên 2.293 mắt thoái hóa điểm vàng xuất tiết không qua điều trị cho thấy: trung bình mỗi năm mắt bị giảm khoảng 15 chữ ETDRS (tương đương khoảng 3 hàng trên bảng đo thị lực), sau 2 năm mất khoảng 30 chữ và sau 3 năm mất khoảng 45 chữ

(Elshout M và cộng sự, BMC Ophthalmology, 2017).

Thứ năm, thủ thuật tiêm cũng có thể có tác dụng phụ. Phổ biến nhất là xuất huyết kết mạc, đau tức hoặc hiện tượng ruồi bay tạm thời. Dù hiếm gặp nhưng vẫn có ghi nhận viêm nội nhãn (nhiễm trùng bên trong mắt), tăng nhãn áp, bong võng mạc hay rách biểu mô sắc tố; về mặt toàn thân, mối liên hệ với nguy cơ đột quỵ và nhồi máu cơ tim cũng đang được thảo luận. Do đó, tiêm chỉ được thực hiện khi thật sự cần thiết dựa trên bằng chứng xét nghiệm, không dùng để tiêm phòng ngừa.

Xin lưu ý thêm, ngay cả khi thị lực đã suy giảm nhiều, chúng ta vẫn có giải pháp hỗ trợ.

Sử dụng các thiết bị trợ thị cho người thị lực kém như kính lúp phóng đại, đèn chiếu sáng cường độ cao, tính năng phóng to màn hình hay ứng dụng đọc văn bản bằng giọng nói có thể giúp khôi phục phần lớn các sinh hoạt hàng ngày.

Thoái hóa điểm vàng vẫn giữ lại được tầm nhìn ngoại vi, vì vậy bệnh không gây mù lòa hoàn toàn (mất ánh sáng tuyệt đối).

Đây là điểm mà rất nhiều người bệnh lo sợ quá mức, nên chúng tôi muốn làm rõ để quý vị an tâm.

9. Thực phẩm chức năng (Lutein · AREDS2) có thực sự hiệu quả?

Đây là câu hỏi chúng tôi nhận được nhiều nhất.

Câu trả lời là: "Có hiệu quả đối với một số đối tượng nhất định và trong một phạm vi nhất định". Điều quan trọng nằm ở các điều kiện đi kèm.

Những điều đã được chứng minh: Trong thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn (AREDS) trên 4.757 người từ 55 đến 80 tuổi, sự kết hợp giữa các chất chống oxy hóa và kẽm đã giúp giảm khoảng 25% nguy cơ tiến triển thành thoái hóa điểm vàng giai đoạn muộn và giảm 19% nguy cơ mất thị lực

(AREDS Report No. 8, Archives of Ophthalmology, 2001).

Tuy nhiên, mấu chốt là công thức này có hiệu quả với ai? Hiệu quả này chỉ xuất hiện ở nhóm có nguy cơ cao — tức là những người đã bị thoái hóa điểm vàng giai đoạn trung bình, hoặc một mắt đã chuyển sang giai đoạn muộn.

Đối với những người chưa mắc bệnh hoặc chỉ mới ở giai đoạn rất sớm, nghiên cứu không ghi nhận lợi ích rõ rệt.

Nói cách khác, quan niệm "uống trước cho bổ mắt" hoàn toàn không có cơ sở khoa học từ nghiên cứu này.

Công thức sau đó đã được cải tiến.

Nghiên cứu tiếp theo (AREDS2) đã thay thế beta-carotene bằng lutein và zeaxanthin. Kết quả theo dõi suốt 10 năm (trên 3.883 người tham gia) cho thấy nhóm dùng lutein · zeaxanthin có nguy cơ tiến triển thành bệnh giai đoạn muộn thấp hơn thêm 20% so với nhóm dùng beta-carotene.

Ngược lại, beta-carotene lại làm tăng nguy cơ ung thư phổi lên gần gấp đôi ở những người có tiền sử hút thuốc lá

(Chew EY và cộng sự, AREDS2 Report 28, JAMA Ophthalmology, 2022).

Tóm lại:

Thực phẩm chức năng không phải là thuốc phòng ngừa thoái hóa điểm vàng, mà là phương tiện bổ trợ giúp làm chậm tốc độ tiến triển ở những người bệnh đã bước vào một giai đoạn nhất định.

Việc có nên uống hay không cần được quyết định sau khi đã khám đáy mắt để biết chính xác giai đoạn bệnh của bản thân. Nếu tự ý mua uống mà không qua thăm khám, có thể xảy ra tình trạng người cần thì không uống, còn người không cần lại tốn tiền sử dụng.

Người đang hoặc từng hút thuốc lá tuyệt đối nên tránh các sản phẩm có chứa beta-carotene. Hãy kiểm tra kỹ bảng thành phần của sản phẩm.

Công thức AREDS2 có hàm lượng kẽm khá cao. Nếu bạn đang dùng thêm các viên uống bổ sung khoáng chất khác, cần kiểm tra để tránh bị quá liều.

Lutein không phải là chất giúp giảm mỏi mắt hay trực tiếp làm tăng thị lực. Đây là thành phần liên quan đến mật độ sắc tố của hoàng điểm.

10. Cần thay đổi điều gì để giảm nguy cơ?

Chúng tôi xin nêu theo thứ tự mức độ mạnh của bằng chứng khoa học:

① Bỏ thuốc lá. Đây là yếu tố rõ ràng nhất như đã nêu ở trên. Và khi bạn cai thuốc, nguy cơ sẽ thực sự giảm xuống. Tuổi tác hay di truyền là điều không thể thay đổi, nhưng hút thuốc thì bạn hoàn toàn có thể kiểm soát.

② Chế độ ăn uống. Nhiều nghiên cứu quan sát chỉ ra rằng thói quen ăn uống thường xuyên các loại rau lá xanh đậm (cải bó xôi, cải xoăn...) và cá béo (cá hồi, cá thu...) rất có lợi cho mắt. Tuy nhiên, vì đây là các nghiên cứu quan sát nên khó khẳng định chắc chắn mối quan hệ nhân quả, và việc này cũng khác với việc uống thuốc bổ thay thế.

③ Kiểm soát huyết áp, cân nặng và đường huyết. Các yếu tố nguy cơ tim mạch và thoái hóa điểm vàng có sự tương đồng đáng kể.

④ Tránh tia cực tím. Nếu bạn hoạt động ngoài trời nhiều, nên tạo thói quen đeo kính râm chống tia UV hoặc đội mũ rộng vành.

⑤ Khám đáy mắt định kỳ. Dù điều này không trực tiếp làm giảm nguy cơ phát bệnh, nhưng đây là cách duy nhất giúp phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm nhất. Con số

"95% người bệnh không biết mình mắc bệnh" nêu trên xuất phát chính từ nguyên nhân thiếu tầm soát định kỳ.

Nếu có dịp về thăm cha mẹ vào dịp lễ Tết,

Hãy thử hỏi người lớn tuổi 3 câu đơn giản này:

"Dạo này bố/mẹ đọc chữ trên báo thấy thế nào ạ?"

"Phụ đề trên TV dạo này nhìn có bị mờ hơn trước không ạ?"

"Bố/mẹ thử lấy tay che một mắt lại rồi nhìn vào khung cửa xem có thẳng không ạ?"

Có rất nhiều trường hợp phát hiện ra bất thường chỉ nhờ câu hỏi thứ ba.

Dịp nghỉ lễ cũng là thời điểm rất thích hợp để đưa cả gia đình đi kiểm tra mắt.

Các vấn đề về thị lực trẻ em và sự tiến triển của cận thị đã được chúng tôi chia sẻ chi tiết trong bài viết trước.

11. Có thể không phải là thoái hóa điểm vàng

Đằng sau các biểu hiện "đường thẳng bị cong", "chính giữa mắt nhìn không rõ" còn có thể ẩn chứa những bệnh lý khác.

Tùy theo nguyên nhân mà phác đồ điều trị sẽ hoàn toàn khác biệt, do đó bạn tuyệt đối không nên tự phỏng đoán chẩn đoán tại nhà.

▶ Lỗ hoàng điểm — Xuất hiện lỗ thủng ngay chính giữa hoàng điểm. Vùng trung tâm bị xóa mờ ranh giới rõ rệt, thường cần phải can thiệp phẫu thuật.

▶ Màng trước võng mạc (Màng co kéo hoàng điểm) — Lớp màng mỏng hình thành trên bề mặt điểm vàng và co kéo làm nhăn võng mạc. Đây là nguyên nhân phổ biến gây méo hình nhưng tiến triển thường chậm.

▶ Bệnh hắc võng mạc trung tâm thanh dịch — Thường gặp ở nam giới trẻ tuổi (khoảng 30–50 tuổi). Bệnh có liên quan đến căng thẳng (stress) và sử dụng corticoid, phần lớn có thể tự thuyên giảm.

▶ Phù hoàng điểm do đái tháo đường — Nếu bạn mắc bệnh tiểu đường, cần phải ưu tiên loại trừ khả năng này trước tiên.

▶ Tắc tĩnh mạch võng mạc — Biểu hiện bằng tình trạng suy giảm thị lực đột ngột.

▶ Bệnh lý dây thần kinh thị giác · Tiền triệu đau nửa đầu (Aura) — Nếu có hiện tượng chớp sáng hoặc các đường zíc zắc xuất hiện kéo dài 20–30 phút rồi biến mất, đó có thể là dấu hiệu tiền triệu của chứng đau nửa đầu.

▶ Đục thủy tinh thể — Tầm nhìn bị mờ sương toàn bộ, nhưng các đường thẳng không bị nhìn thành cong queo. Cách phân biệt giữa lão thị và đục thủy tinh thể đã được đề cập trong một bài viết riêng.

▶ Hiện tượng ruồi bay (vẩn đục dịch kính) · Chớp sáng — Đốm đen bay lơ lửng hay chớp sáng trước mắt là vấn đề của pha lê thể (dịch kính) và võng mạc ngoại vi, thuộc cơ chế bệnh sinh khác với thoái hóa điểm vàng.

Một cách phân loại đơn giản dễ nhớ: Nhìn đường thẳng bị cong méo thường là vấn đề của điểm vàng; thấy chấm đen bay trước mắt là vấn đề của dịch kính; nhìn mờ sương toàn thể tầm nhìn phần lớn là vấn đề của giác mạc hoặc thủy tinh thể.

Chẩn đoán phân biệt chính xác bắt buộc phải dựa vào thăm khám y khoa.

12. Các câu hỏi thường gặp

Hỏi: Thoái hóa điểm vàng có dẫn đến mù lòa hoàn toàn không?

Đáp: Điểm vàng chỉ đảm nhận thị lực trung tâm, tầm nhìn ngoại vi xung quanh vẫn được bảo tồn. Vì vậy, bệnh gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng đọc sách hay nhận dạng khuôn mặt, nhưng khác với mù lòa hoàn toàn (không còn thấy ánh sáng). Dẫu vậy, vì tác động đến chất lượng sống rất lớn nên việc phát hiện và quản lý sớm là vô cùng quan trọng. Bạn không nên quá hoang mang nhưng cũng tuyệt đối không được chủ quan coi thường.

Hỏi: Nếu một bên mắt bị thoái hóa điểm vàng thì mắt kia có bị lây không?

Đáp: Nguy cơ ở mắt còn lại sẽ tăng lên. Vì vậy, người đã bị thoái hóa điểm vàng thể ướt ở một mắt cần đặc biệt chú trọng việc tự kiểm tra mắt còn lại tại nhà và đi tái khám định kỳ. Hãy nhớ rằng trong thang điểm AREDS đã nêu ở trên, mức 4 điểm (cả hai mắt đều có drusen lớn và bất thường sắc tố) có nguy cơ tiến triển trong 5 năm lên tới khoảng 50%.

Hỏi: Khi đi khám sức khỏe, bác sĩ nói tôi "có drusen", vậy có phải tôi đã bị thoái hóa điểm vàng?

Đáp: Có drusen chưa đồng nghĩa với việc mắc bệnh thoái hóa điểm vàng. Những drusen kích thước nhỏ là hiện tượng thoái hóa sinh lý thường thấy khi có tuổi. Điều cốt lõi là kích thước, số lượng của drusen và việc có kèm theo bất thường biểu mô sắc tố hay không. Sự kết hợp của các yếu tố này mới tạo nên điểm số nguy cơ. Nếu bạn mang kết quả khám sức khỏe đến bệnh viện, bác sĩ có thể tư vấn cụ thể từng giai đoạn cho bạn.

Hỏi: Tôi đã uống Lutein được vài năm rồi, có nên tiếp tục uống không?

Đáp: Điều này phụ thuộc vào tình trạng điểm vàng hiện tại của bạn. Nếu bạn đang ở giai đoạn trung bình trở lên thì đây là lựa chọn có bằng chứng khoa học; nhưng nếu đáy mắt hoàn toàn bình thường hoặc chỉ ở giai đoạn rất sớm thì lợi ích vẫn chưa được chứng minh. Đây là thắc mắc có thể giải đáp ngay chỉ bằng một lần chụp đáy mắt, vì vậy thay vì lo lắng, bạn nên đi kiểm tra trực tiếp. Nếu bạn từng có tiền sử hút thuốc, hãy kiểm tra kỹ xem sản phẩm có chứa beta-carotene hay không.

Hỏi: Tôi nên đi khám mắt định kỳ bao lâu một lần?

Đáp: Thông thường, người trên 50 tuổi không có bất thường nên kiểm tra 1–2 năm một lần; nếu đã có drusen hoặc biến đổi sắc tố thì nên kiểm tra 6 tháng đến 1 năm một lần; nếu một mắt đã bị thoái hóa thể ướt thì cần khám thường xuyên hơn. Tuy nhiên, khoảng thời gian này phụ thuộc vào bệnh cảnh riêng của mỗi người, do đó bạn nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ điều trị để có lịch hẹn phù hợp nhất.

Hỏi: Dùng điện thoại thông minh hoặc xem TV nhiều có gây thoái hóa điểm vàng không?

Đáp: Hiện chưa có bằng chứng khoa học xác thực khẳng định ánh sáng xanh từ màn hình gây ra thoái hóa điểm vàng. Nhìn màn hình quá lâu có thể làm mắt mệt mỏi và khô rát, nhưng điều đó khác với cơ chế bệnh sinh của thoái hóa điểm vàng. So với thời gian sử dụng màn hình, việc bỏ thuốc lá, kiểm soát huyết áp và đi khám mắt định kỳ quan trọng hơn rất nhiều.

Hỏi: Tôi có thể xem bảng lưới Amsler trực tiếp trên màn hình điện thoại được không?

Đáp: Hoàn toàn được. Tuy nhiên, bạn cần giữ độ sáng màn hình ổn định và luôn kiểm tra ở cùng một khoảng cách cố định (khoảng 30cm) thì mới có thể so sánh chính xác. Bạn cũng có thể in bảng lưới ra giấy và dán cạnh tủ lạnh hoặc gương phòng tắm để dễ tạo thói quen kiểm tra đều đặn.

Để tìm hiểu thêm các thông tin chuyên sâu về sức khỏe đôi mắt, quý vị có thể theo dõi kênh YouTube "Jineye" của Bệnh viện Mắt Sungmo Jin.

Lời kết

Xin quý vị hãy ghi nhớ 3 điều cốt lõi sau:

Thứ nhất, khi kiểm tra luôn luôn phải che từng mắt một. Nhìn bằng cả hai mắt sẽ không thể phát hiện ra bất thường ở một bên mắt.

Thứ hai, đừng vội an tâm tuyệt đối khi thấy lưới Amsler bình thường. Khi sàng lọc thể ướt, bảng lưới Amsler có thể bỏ sót 3 trên 10 người. Việc tự kiểm tra tại nhà chỉ mang tính hỗ trợ chứ không thể thay thế việc thăm khám chuyên khoa.

Thứ ba, nếu nhận thấy hình ảnh có sự thay đổi so với hôm trước, hãy đi khám ngay lập tức. Trong thoái hóa điểm vàng thể ướt, thời điểm xuất phát can thiệp sẽ quyết định kết quả thị lực sau này.

Thoái hóa điểm vàng phần lớn được phát hiện từ giai đoạn sớm, và khi phát hiện sớm, y học có rất nhiều giải pháp hữu hiệu để can thiệp.

Chủ động chụp một tấm ảnh đáy mắt khi mắt còn chưa có triệu chứng — đó chính là sự chuẩn bị kinh tế và vững chắc nhất mà bạn có thể làm cho đôi mắt của mình ngay hôm nay.

Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, xin vui lòng liên hệ để được tư vấn tận tình.

Bệnh viện Mắt Sungmo Jin

Tầng 1, Tầng 4, Tầng 5, 337 Gangnam-daero, Seocho-gu, Seoul (1329-10 Seocho-dong)

Cách Cửa số 5 Ga Gangnam 5 phút đi bộ · Có bãi đỗ xe miễn phí trong tòa nhà

Giờ làm việc

Ngày trong tuần: 09:00 ~ 18:00 (Nghỉ trưa: 13:00 ~ 14:00)

Thứ Bảy: 09:00 ~ 15:00 (Làm việc suốt trưa, không nghỉ trưa)

Nghỉ Chủ nhật và các ngày lễ quốc gia

Điện thoại: 02-577-7782

※ Bài viết này nhằm mục đích cung cấp thông tin y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên biệt của từng cá nhân người bệnh. Bảng lưới Amsler trong bài viết chỉ là công cụ hỗ trợ tự theo dõi tham khảo, không phải là xét nghiệm chẩn đoán y khoa. Các số liệu được trích dẫn phản ánh kết quả trên nhóm nghiên cứu cụ thể, kết quả thực tế có thể thay đổi tùy thuộc vào tình trạng mắt, bệnh lý toàn thân và các thuốc đang dùng của từng người. Mọi phương pháp điều trị đều có giới hạn hiệu quả và nguy cơ tác dụng phụ nhất định, phương châm khám và điều trị bắt buộc phải được quyết định qua sự tư vấn trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa mắt.

[Tài liệu tham khảo]

Kim Y, Han K, Kim JH. Prevalence and risk factors of undiagnosed age-related macular degeneration: the Korea National Health and Nutrition Examination Survey 2017–2020. Scientific Reports. 2025;15:10444

Bjerager J, Schneider M, Potapenko I, et al. Diagnostic Accuracy of the Amsler Grid Test for Detecting Neovascular Age-Related Macular Degeneration: A Systematic Review and Meta-analysis. JAMA Ophthalmology. 2023;141(4):315-323

Ferris FL, Davis MD, Clemons TE, et al. A simplified severity scale for age-related macular degeneration: AREDS Report No. 18. Archives of Ophthalmology. 2005;123(11):1570-1574

Age-Related Eye Disease Study Research Group. A randomized, placebo-controlled, clinical trial of high-dose supplementation with vitamins C and E, beta carotene, and zinc for age-related macular degeneration and vision loss: AREDS Report No. 8. Archives of Ophthalmology. 2001;119(10):1417-1436

Chew EY, Clemons TE, Agrón E, et al. Long-term Outcomes of Adding Lutein/Zeaxanthin and ω-3 Fatty Acids to the AREDS Supplements on Age-Related Macular Degeneration Progression: AREDS2 Report 28. JAMA Ophthalmology. 2022;140(7):692-698

Cong R, Zhou B, Sun Q, Gu H, Tang N, Wang B. Smoking and the risk of age-related macular degeneration: a meta-analysis. Annals of Epidemiology. 2008;18(8):647-656

Elshout M, van der Reis MI, de Jong-Hesse Y, Webers CAB, Schouten JSAG. Tracing the natural course of visual acuity and quality of life in neovascular age-related macular degeneration: a systematic review and quality of life study. BMC Ophthalmology. 2017;17:120

Byeon SH, Lee SC, Oh HS, Kim SS, Koh HJ, Kwon OW. Incidence and clinical patterns of polypoidal choroidal vasculopathy in Korean patients. Japanese Journal of Ophthalmology. 2008;52(1):57-62

Kim MS, Nam S, Park SJ, Lee J, Woo SJ. 10-Year Change and Projection in Prevalence and Incidence of Exudative Age-Related Macular Degeneration in Korea. Journal of Korean Medical Science. 2025

Phan LT, Broadhead GK, Hong TH, Chang AA. Predictors of Visual Acuity After Treatment of Neovascular Age-Related Macular Degeneration — Current Perspectives. Clinical Ophthalmology. 2021;15:3351-3367

American Academy of Ophthalmology. Age-Related Macular Degeneration Preferred Practice Pattern. Ophthalmology. 2025;132(2)