Ruồi bay trước mắt? Hiện tượng ruồi bay lành tính vs Dấu hiệu cần đi khám mắt ngay

Nếu một ngày nọ bỗng nhiên trước mắt bạn xuất hiện những đốm đen hoặc sợi mảnh lơ lửng, và mỗi khi bạn đảo mắt thì chúng cũng trôi theo — đó chính là hiện tượng ruồi bay trước mắt (vẩn đục dịch kính).

Đi thẳng vào kết luận, phần lớn hiện tượng ruồi bay là sự thay đổi tự nhiên do quá trình lão hóa và không cần điều trị.

Tuy nhiên, cứ khoảng 100 người bị ruồi bay khởi phát đột ngột thì có đến 14 người phát hiện có vết rách võng mạc đi kèm, và nếu để nguyên không chữa, tình trạng này có thể tiến triển thành bong võng mạc – một bệnh lý gây mù lòa.

Chính vì vậy, không thể chỉ dựa vào triệu chứng để phân biệt giữa "ruồi bay lành tính" và "ruồi bay nguy hiểm". Cách duy nhất là thực hiện khám đáy mắt có nhỏ giãn đồng tử để trực tiếp kiểm tra võng mạc.

Xin chào quý vị, chúng tôi là Phòng khám Mắt Yeouido St. Mary's (St. Mary Jin Eye Clinic).

Hôm nay, chúng tôi sẽ tổng hợp dựa trên cơ sở y khoa về nguyên nhân gây hiện tượng ruồi bay, những trường hợp nào là dấu hiệu nguy hiểm và bác sĩ nhãn khoa sẽ kiểm tra những gì.

1. Hiện tượng ruồi bay nhìn chính xác như thế nào?

Mỗi người lại có cách mô tả khác nhau.

Ruồi bay, đốm đen, sợi chỉ, sợi tóc, mạng nhện, ảo ảnh gợn sóng, vệt mờ bán trong suốt — nhưng điểm chung là:

▶ Khi di chuyển ánh nhìn, chúng sẽ chuyển động theo và dừng lại chậm hơn một chút

▶ Nhìn rõ hơn khi nhìn lên bầu trời sáng, bức tường trắng hoặc trang giấy trắng

▶ Khi cố tập trung nhìn thẳng vào chúng, chúng lại trôi tuột đi mất

Đây là hiện tượng các vẩn đục bên trong dịch kính (thể thủy tinh) lấp đầy mắt đổ bóng lên võng mạc.

Nói cách khác, thứ bạn nhìn thấy không phải là con bọ bên ngoài mắt, mà chính là chiếc bóng ở bên trong mắt.

2. Tại sao lại xuất hiện hiện tượng này? — Dịch kính và bong dịch kính sau

Bên trong mắt được lấp đầy bởi một khối gel trong suốt gọi là dịch kính.

Khi còn trẻ, dịch kính đàn hồi và bám chắc vào võng mạc giống như lòng trắng trứng, nhưng khi có tuổi, nó dần hóa lỏng như nước và teo nhỏ thể tích.

Đến một thời điểm nhất định, khối dịch kính bị co lại này sẽ tách hoàn toàn ra khỏi võng mạc.

Hiện tượng này được gọi là bong dịch kính sau (PVD), và thường là một quá trình lão hóa tự nhiên xảy ra ở độ tuổi 50–70.

Do vùng ranh giới bị tách ra tạo thành mảng cặn đổ bóng, nên ở giai đoạn này, hiện tượng ruồi bay có thể xuất hiện đột ngột hoặc tăng lên rõ rệt.

Vấn đề nằm ở chính quá trình dịch kính tách ra.

Tại những vị trí dịch kính và võng mạc bám dính đặc biệt chặt chẽ, khi tách ra:

▶ Lực kéo kích thích võng mạc → Khi nhắm mắt vẫn thấy ánh sáng chớp lóe ở rìa mắt (hiện tượng chớp sáng - chớp mắt)

▶ Lực kéo làm rách võng mạc → Tạo thành vết rách võng mạc

Đa phần các trường hợp dịch kính sẽ tách ra êm đẹp mà không xảy ra sự cố nào. Tuy nhiên, một số ít trường hợp xuất hiện vết rách, và đây chính là trọng tâm then chốt trong chẩn đoán và điều trị hiện tượng ruồi bay.

3. 14 trên 100 người — Tỷ lệ gặp ruồi bay nguy hiểm

Câu nói "Hiện tượng ruồi bay không sao đâu" chỉ đúng một nửa. Hãy cùng xem các số liệu thống kê.

Trong một phân tích gộp từ 17 nghiên cứu trên hơn 20.000 bệnh nhân đến khám vì hiện tượng ruồi bay hoặc chớp sáng khởi phát đột ngột:

▶ Khoảng 14% trường hợp được phát hiện có vết rách võng mạc

▶ Nếu có thêm triệu chứng nhìn mờ như có màn sương che mắt (xuất huyết dịch kính), khả năng có vết rách tăng lên đáng kể (tỷ số khả dĩ tăng 10 lần)

▶ Cảm giác thị lực giảm sút cũng là một dấu hiệu nguy hiểm (tỷ số khả dĩ tăng 5 lần)

(Hollands H et al., JAMA, 2009)

Và còn một con số quan trọng nữa.

Ngay cả khi kết quả khám lần đầu bình thường, khoảng 3% trường hợp được báo cáo là xuất hiện vết rách mới trong vài tuần sau đó.

Đó là lý do tại sao dù lần khám đầu tiên hoàn toàn sạch sẽ, bạn vẫn cần đi tái khám ngay nếu xuất hiện thêm các triệu chứng mới.

(Nature Eye, 2024 — Nghiên cứu tiến cứu trên bệnh nhân chuyển tuyến do bong dịch kính sau)

Tóm lại, phần lớn người mắc hiện tượng ruồi bay thực sự không sao.

Thế nhưng, không ai có thể biết chắc mình thuộc nhóm nào cho đến khi võng mạc được kiểm tra trực tiếp.

Mức độ cảm nhận nặng nhẹ không tỷ lệ thuận với mức độ nguy hiểm.

4. 4 dấu hiệu cần đến gặp bác sĩ nhãn khoa ngay lập tức

Nếu gặp bất kỳ dấu hiệu nào sau đây, đừng chần chừ mà hãy đến gặp bác sĩ chuyên khoa mắt ngay trong ngày hoặc trong vài ngày tới.

① Số lượng đốm ruồi bay đột ngột tăng vọt: Từ một hoặc hai đốm bỗng tăng lên hàng chục đốm, hoặc cảm giác như có bột tiêu đen rắc trước mắt. Đây có thể là dấu hiệu xuất huyết do mạch máu võng mạc bị rách.

② Thấy ánh sáng chớp lóe (Hiện tượng chớp sáng): Đặc biệt trong bóng tối, dù nhắm mắt vẫn thấy ánh sáng lóe lên như đèn flash máy ảnh hoặc tia chớp ở rìa thị trường. Đây là dấu hiệu cho thấy dịch kính đang co kéo võng mạc.

③ Một góc thị trường bị che khuất như có tấm rèm che: Cảm giác như có bức màn đen kéo lên hoặc hạ xuống từ phía ngoại vi. Đây là tình trạng khẩn cấp vì có khả năng bong võng mạc đã bắt đầu xảy ra.

④ Thị lực đột ngột suy giảm: Mắt nhìn mờ sương, chữ nhìn bị méo mó, hoặc vùng trung tâm thị lực của một bên mắt bị tối sầm.

Bạn có thể ghi nhớ rằng ① và ② là "dấu hiệu cần kiểm tra nhanh", còn ③ và ④ là "dấu hiệu cấp cứu".

Ngoài ra, bất kể có triệu chứng hay không, những người bị cận thị nặng cần cảnh giác cao độ hơn với hiện tượng ruồi bay.

Đôi mắt cận thị có trục nhãn cầu dài ra khiến võng mạc bị kéo mỏng, nên khi cùng trải qua quá trình bong dịch kính sau, nguy cơ rách võng mạc sẽ cao hơn. Mối quan hệ giữa cận thị và nguy cơ bong võng mạc đã được chúng tôi phân tích chi tiết trong bài viết trước.

https://blog.naver.com/jineye-center/224386510176

5. Chuyện gì xảy ra nếu phát hiện vết rách võng mạc?

Đây chính là lý do thực sự bạn cần phải đi khám khi có hiện tượng ruồi bay.

Phát hiện ở giai đoạn vết rách hay để tiến triển sang giai đoạn bong võng mạc sẽ dẫn đến các phương pháp điều trị hoàn toàn khác nhau.

Nếu ở giai đoạn vết rách — Bạn có thể thực hiện quang đông võng mạc bằng laser ngay tại phòng khám ngoại trú, thao tác này giống như hàn các mối viền xung quanh vết rách lại.

Không cần tiêm thuốc tê, không cần nằm viện và chỉ mất khoảng 10–20 phút là hoàn thành.

Nếu một vết rách hình móng ngựa có triệu chứng không được điều trị, có tới 30–50% khả năng tiến triển thành bong võng mạc. Tuy nhiên, nếu được ngăn chặn bằng laser, nguy cơ này sẽ giảm xuống chỉ còn khoảng 5%.

(Davis MD, Arch Ophthalmol, 1974 / Hướng dẫn Thực hành Ưu tiên của Viện Hàn lâm Nhãn khoa Hoa Kỳ - AAO PPP)

Nếu đã tiến triển thành bong võng mạc — Bắn laser ngoại trú không còn tác dụng mà buộc phải phẫu thuật (cắt dịch kính, đai củng mạc, v.v.).

Nếu phẫu thuật muộn khiến vùng hoàng điểm (vùng chịu trách nhiệm về thị lực trung tâm) bị bong ra, thì dù ca phẫu thuật có thành công, thị lực cũng khó có thể phục hồi lại như ban đầu.

Cùng một căn bệnh, cùng một tiến trình, nhưng chỉ chênh lệch vài ngày có thể biến 20 phút chiếu laser ngoại trú thành một cuộc đại phẫu.

Lý do không nên chủ quan coi hiện tượng ruồi bay là "chắc không sao đâu" nằm trọn vẹn trong chính điều này.

6. Bác sĩ nhãn khoa sẽ thực hiện những kiểm tra gì?

Trọng tâm của việc khám hiện tượng ruồi bay là khám đáy mắt có nhỏ giãn đồng tử.

Sau khi nhỏ thuốc giãn đồng tử và đợi 15–20 phút, bác sĩ sẽ thông qua con ngươi mở rộng để kiểm tra toàn diện võng mạc — đặc biệt là vùng rìa chu biên của võng mạc, nơi các vết rách rất dễ xuất hiện.

Khi cần thiết, bác sĩ sẽ ấn nhẹ vào nhãn cầu để quan sát tận vùng cực chu biên (kỹ thuật ấn củng mạc).

Các vết rách thường rất nhỏ và ẩn sâu ở vùng ngoại vi, nên nếu chỉ khám thông thường không nhỏ giãn mắt hoặc chỉ chụp ảnh đáy mắt thông thường thì hoàn toàn có thể bỏ sót.

Trên thực tế, có những báo cáo cho thấy một phần lớn các vết rách võng mạc không thể nhìn thấy nếu chỉ dùng đèn khe thông thường. Đó là lý do dù nhỏ thuốc giãn đồng tử có gây chút bất tiện, bước này tuyệt đối không thể bỏ qua.

Lưu ý trong ngày đi khám

▶ Sau khi nhỏ giãn đồng tử, mắt sẽ bị chói và nhìn chữ ở cự ly gần bị mờ trong khoảng 4–6 tiếng

▶ Không nên tự lái xe, hãy sử dụng phương tiện công cộng hoặc đi cùng người thân

▶ Mang theo kính râm sẽ giúp bạn dễ chịu hơn nhiều trên đường về nhà

Dù kết quả kiểm tra lần đầu bình thường, trong giai đoạn quá trình bong dịch kính sau vẫn đang diễn ra, nếu bạn thấy xuất hiện các triệu chứng mới (chớp sáng tăng lên, ruồi bay tăng vọt, xuất hiện màn che), bạn phải đi tái khám ngay lập tức.

7. Câu hỏi thường gặp

Hỏi: Có cách nào chữa khỏi hoàn toàn hiện tượng ruồi bay không?

Đáp: Hiện tượng ruồi bay đơn thuần không kèm tổn thương võng mạc thì không cần can thiệp điều trị. Theo thời gian, các vẩn đục sẽ dần lắng xuống hoặc não bộ sẽ tự thích nghi và bạn sẽ ít chú ý đến chúng hơn. Mặc dù có phương pháp phẫu thuật cắt dịch kính hoặc bắn laser tán vẩn đục, nhưng do lợi ích nhận được nhỏ hơn so với nguy cơ biến chứng, các phương pháp này chỉ được cân nhắc kỹ lưỡng trong những trường hợp ngoại lệ cực kỳ ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.

Hỏi: Cứ bị ruồi bay là bắt buộc phải đi khám mắt?

Đáp: Hiện tượng ruồi bay "mới khởi phát đột ngột hoặc thay đổi đột ngột" bắt buộc phải đi khám đáy mắt có giãn đồng tử ít nhất một lần. Những trường hợp ruồi bay mạn tính đã giữ nguyên không đổi suốt nhiều năm thì không phải là cấp cứu. Tuy nhiên, nếu số lượng đốm tăng lên hoặc kèm theo chớp sáng, dù là tình trạng ruồi bay lâu năm thì bạn vẫn cần đi khám lại.

Hỏi: Tôi chỉ thấy chớp sáng chứ không thấy ruồi bay thì có sao không?

Đáp: Chỉ riêng hiện tượng chớp sáng thôi cũng đã đủ lý do để đi khám. Bởi vì đó là tín hiệu cho thấy dịch kính đang co kéo võng mạc. Lưu ý thêm, trường hợp xuất hiện các hình răng cưa ngoằn ngoèo lan rộng trong 10–30 phút rồi biến mất kèm theo đau đầu, nguyên nhân có thể do đau nửa đầu (đau nửa đầu thể mắt) chứ không phải do tổn thương mắt; tuy nhiên, kiểm tra chuyên khoa để phân biệt rõ ràng vẫn là phương án an toàn nhất.

Hỏi: Người trẻ tuổi có bị hiện tượng ruồi bay không?

Đáp: Có. Đặc biệt là những người bị cận thị nặng, quá trình hóa lỏng dịch kính diễn ra nhanh hơn nên hiện tượng ruồi bay và bong dịch kính sau có thể xuất hiện ngay ở độ tuổi 20–30. Một người trẻ tuổi bị cận thị nặng đột ngột xuất hiện ruồi bay cũng cần được thăm khám cẩn thận hệt như người lớn tuổi.

Hỏi: Nếu một bên mắt đã bị bong dịch kính sau thì mắt còn lại có bị không?

Đáp: Rất phổ biến trường hợp mắt còn lại cũng sẽ trải qua quá trình tương tự trong vòng vài tháng đến vài năm sau. Nếu mắt còn lại bắt đầu xuất hiện triệu chứng ruồi bay hoặc chớp sáng mới, bạn cũng cần thực hiện các bài kiểm tra tương tự.

Hỏi: Đi khám thấy bình thường thì đã yên tâm hoàn toàn được chưa?

Đáp: Kết quả đó có nghĩa là tại thời điểm khám, võng mạc của bạn đang khỏe mạnh. Tuy nhiên, cho đến khi quá trình bong dịch kính sau hoàn tất hoàn toàn, vết rách mới vẫn có khả năng hình thành (khoảng 3%). Bạn chỉ cần ghi nhớ một nguyên tắc cốt lõi: Hễ có triệu chứng mới là phải đi tái khám ngay.

Quý vị có thể tìm hiểu thêm nhiều thông tin chi tiết về sức khỏe đôi mắt trên kênh YouTube của Phòng khám Mắt Yeouido St. Mary's: 'Jjin Nhãn Khoa'.

Lời kết

Đa số các trường hợp ruồi bay trước mắt đều lành tính.

Thế nhưng, không có phương pháp nào giúp phân biệt lành tính hay nguy hiểm chỉ bằng cảm giác triệu chứng, và tất cả những gì bạn cần để xác nhận điều đó chỉ là một lần khám đáy mắt có nhỏ giãn đồng tử.

Nếu hiện tượng ruồi bay xuất hiện đột ngột, số lượng đốm tăng nhanh hoặc kèm theo chớp sáng — xin đừng chần chừ, hãy đi kiểm tra ngay.

Phát hiện ở giai đoạn vết rách có thể giải quyết dứt điểm chỉ trong 20 phút chiếu laser ngoại trú; nếu để trễ, bạn có thể phải đối mặt với một ca phẫu thuật phức tạp.

Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, xin vui lòng liên hệ với chúng tôi để được tư vấn tận tình.

Phòng khám Mắt Yeouido St. Mary's (St. Mary Jin Eye Clinic)

337 Gangnam-daero, Seocho-gu, Seoul (Seocho-dong 1329-10)

Cách Cửa ra số 5 Ga Gangnam 5 phút đi bộ · Có bãi đỗ xe miễn phí trong tòa nhà

Thời gian làm việc: Ngày trong tuần 09:00 ~ 18:00 (Nghỉ trưa 13:00 ~ 14:00)

Thứ Bảy: 09:00 ~ 15:00 (Không nghỉ trưa)

Nghỉ Chủ Nhật và các ngày lễ

Điện thoại: 02-577-7782

※ Bài viết này nhằm mục đích cung cấp thông tin y khoa nói chung và không thay thế cho việc chẩn đoán hay điều trị cho từng bệnh nhân cụ thể. Các biện pháp can thiệp cần thiết có thể khác nhau tùy thuộc vào triệu chứng và kết quả xét nghiệm, vì vậy vui lòng tham khảo ý kiến trực tiếp của bác sĩ chuyên khoa mắt.

[Tài liệu tham khảo]

Hollands H et al. Acute-onset floaters and flashes: is this patient at risk for retinal detachment? JAMA. 2009

Posterior vitreous detachment and retinal tear — a prospective study of community referrals. Eye (Nature). 2024

Davis MD. Natural history of retinal breaks without detachment. Arch Ophthalmol. 1974

American Academy of Ophthalmology. Posterior Vitreous Detachment, Retinal Breaks, and Lattice Degeneration Preferred Practice Pattern

EyeWiki (AAO). Posterior Vitreous Detachment