Mắt Đổ Ghèn Và Đỏ Ngầu? Thời Gian Cách Ly Viêm Kết Giác Mạc Dịch Tễ Và Thời Điểm Trẻ Có Thể Đi Học Lại

Nếu buổi sáng thức dậy, mắt trẻ dính đầy ghèn đến mức không mở ra được, và một bên mắt đỏ ngầu — nguyên nhân phổ biến nhất vào thời điểm tựu trường chính là viêm kết giác mạc dịch tễ (đau mắt đỏ do virus).

Nói một cách ngắn gọn, viêm kết giác mạc dịch tễ không có thuốc đặc trị, nhưng hầu hết sẽ tự khỏi trong vòng 2–3 tuần.

Thuốc nhỏ mắt kháng sinh không thể chữa khỏi bệnh này, và vấn đề then chốt không nằm ở việc điều trị mà là nguy cơ lây nhiễm.

Hiệp hội Nhãn khoa Hoa Kỳ (AAO) khuyến cáo thời gian có khả năng lây nhiễm là từ 10 đến 14 ngày kể từ khi xuất hiện triệu chứng, và tại các trường học ở Hàn Quốc, thời gian cách ly được khuyến nghị là 2 tuần kể từ ngày khởi phát triệu chứng đầu tiên.

Bạn cần nhớ rằng: Đây là căn bệnh phải tính ngày cách ly, chứ không phải "hết ghèn mắt là xong".

Xin chào quý vị, chúng tôi là Phòng khám Mắt St. Mary Jin.

Hôm nay, chúng tôi sẽ tổng hợp các thông tin dựa trên cơ sở y khoa rõ ràng về lý do tại sao bệnh này lại dễ lây lan như vậy, khi nào trẻ có thể đi học trở lại, và những di chứng tiềm ẩn ngay cả sau khi mắt đã hết ghèn.

[Mục lục]

Tại sao bệnh lại bùng phát mạnh vào tháng 8–9?

Khác biệt thế nào so với viêm kết mạc do vi khuẩn?

Tại sao bệnh lại dễ lây lan đến vậy?

Cần cách ly trong bao lâu? — Tiêu chuẩn trở lại trường học, nhà trẻ

Điều trị như thế nào? — Lý do kháng sinh không có tác dụng

Hết ghèn mắt nhưng nhìn mờ: Cần cảnh giác điều gì?

7 nguyên tắc vàng tránh lây bệnh cho người thân trong gia đình

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao bệnh lại bùng phát mạnh vào tháng 8–9?

Đây không phải là cảm giác chủ quan mà là quy luật đã được chứng minh qua số liệu thống kê.

Theo dữ liệu theo dõi dịch bệnh nhiễm trùng nhãn khoa trong 10 năm của Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hàn Quốc (KDCA), viêm kết giác mạc dịch tễ có tính chất mùa rõ rệt, thường đạt đỉnh điểm vào khoảng tháng 8 đến tháng 9.

Thời điểm này trùng với lúc các ca nhiễm khởi phát từ việc tắm hồ bơi, đi cắm trại trong kỳ nghỉ hè bắt đầu xâm nhập vào lớp học khi năm học mới bắt đầu.

Sự chênh lệch giữa các nhóm tuổi là rất lớn.

Theo số liệu năm 2018 (năm dịch bùng phát nghiêm trọng nhất), số ca nghi nhiễm trên 1.000 bệnh nhân ngoại trú nhãn khoa như sau:

▶ 0–6 tuổi: 74,5 ca

▶ 7–19 tuổi: 39,6 ca

▶ 20 tuổi trở lên: 17,8 ca

(Seo Ye-jin và cộng sự, 「Kết quả giám sát bệnh truyền nhiễm nhãn khoa 2013–2022」, Báo cáo Tuần báo Y tế và Bệnh tật (PHWR), 2023)

Như vậy, tỷ lệ ở trẻ mầm non cao gấp hơn 4 lần so với người lớn.

Đó là lý do tại sao tại các nhà trẻ, mẫu giáo và cấp tiểu học, chỉ cần một trẻ mắc bệnh là có thể lây lan ra cả lớp.

2. Khác biệt thế nào so với viêm kết mạc do vi khuẩn?

Hai bệnh lý này hoàn toàn khác nhau về phương pháp điều trị cũng như yêu cầu cách ly.

Dưới đây là các tiêu chí phân biệt thường được áp dụng trên lâm sàng:

Tuy nhiên, thành thật mà nói, ở giai đoạn sớm không thể phân biệt chính xác 100% chỉ bằng mắt thường.

Đặc biệt trong ngày thứ 1–2 của bệnh, hai thể này trông rất giống nhau, đồng thời cũng dễ nhầm với viêm kết mạc dị ứng hoặc trầy xước giác mạc.

Do đó, việc tự ý chẩn đoán dựa trên màu sắc ghèn mắt rồi dùng lại thuốc nhỏ mắt cũ còn sót lại là một lựa chọn cực kỳ nguy hiểm.

3. Tại sao bệnh lại dễ lây lan đến vậy?

Tác nhân gây bệnh là Adenovirus, và viêm kết giác mạc dịch tễ chủ yếu do các type 8, 19 và 37 gây ra

(Meyer-Rösenberg B et al., Deutsches Ärzteblatt International, 2011).

Virus này lây lan cực kỳ nhanh chóng vì hai nguyên nhân chính sau:

Thứ nhất là bàn tay.

Khoảng 50% bệnh nhân viêm kết giác mạc dịch tễ đến khám tại phòng khám mắt có Adenovirus được nuôi cấy từ bàn tay của họ.

Bàn tay sau khi dụi mắt sẽ trở thành nguồn phát tán virus trực tiếp.

Thứ hai, virus tồn tại rất lâu trên các bề mặt vật dụng.

Ở trạng thái khô ráo, Adenovirus trên bề mặt đồ vật vẫn có thể sống sót và được thu thập lại sau 5–7 tuần.

Khăn mặt, gối, tay nắm cửa, điều khiển từ xa, điện thoại, cần gạt bồn rửa tay... đều trở thành các trung gian truyền bệnh.

(Kuo IC. Adenoviral Keratoconjunctivitis: Diagnosis, Management, and Prevention. Current Ophthalmology Reports, 2019)

Hệ quả là nguy cơ lây truyền cho người sống cùng nhà ước tính lên tới 10–20% (Kuo IC, 2019).

Cần lưu ý rằng, khác với lầm tưởng thông thường, nhìn vào mắt người bệnh không hề làm lây bệnh.

Sự lây nhiễm bắt buộc phải qua trung gian bàn tay hoặc đồ vật tiếp xúc. Hiểu rõ điều này chính là điểm khởi đầu cho việc phòng bệnh hiệu quả.

4. Cần cách ly trong bao lâu? — Tiêu chuẩn trở lại trường học, nhà trẻ

Đây là câu hỏi các bậc phụ huynh thắc mắc nhiều nhất, nên chúng tôi xin tổng hợp chi tiết:

① Thời gian ủ bệnh là từ 2 đến 12 ngày

Đây là khoảng thời gian từ khi tiếp xúc với virus đến lúc xuất hiện triệu chứng đầu tiên

(Meyer-Rösenberg B et al., 2011).

Nếu trong lớp của con có bạn mắc bệnh, bạn cần theo dõi sát sao trẻ trong suốt khoảng thời gian này.

② Thời gian lây nhiễm kéo dài từ 10 đến 14 ngày sau khi khởi phát triệu chứng

Hướng dẫn lâm sàng của Hiệp hội Nhãn khoa Hoa Kỳ khuyến cáo: "Thường xuyên rửa tay, dùng riêng khăn mặt và gối, tránh tiếp xúc gần trong thời gian lây nhiễm, thường kéo dài 10–14 ngày sau khi phát bệnh"

(American Academy of Ophthalmology, Conjunctivitis Preferred Practice Pattern, 2023).

Virus trong nước mắt có thể phát hiện được từ thời điểm nhiễm đến 2–3 tuần sau đó

(Meyer-Rösenberg B et al., 2011).

③ Tiêu chuẩn của trường học tại Hàn Quốc là 2 tuần kể từ ngày khởi phát triệu chứng đầu tiên

Tài liệu ứng phó bệnh truyền nhiễm học sinh của Viện Bảo vệ Môi trường Giáo dục Hàn Quốc nêu rõ: "Khuyến nghị cách ly 2 tuần kể từ ngày có triệu chứng đầu tiên – giai đoạn có khả năng lây nhiễm mạnh nhất"

(Viện Bảo vệ Môi trường Giáo dục Hàn Quốc, 「Hỏi đáp tập huấn ứng phó bệnh truyền nhiễm học sinh năm 2023」).

Tóm lại:

▶ Ngày mốc tính cách ly là ngày bắt đầu xuất hiện triệu chứng, không phải ngày đi khám bệnh

▶ Nguyên tắc là phải đủ số ngày quy định, kể cả khi mắt đã hết đỏ và hết ghèn

▶ Nếu cần giấy chứng nhận nghỉ học cho trường/nhà trẻ, vui lòng báo với bác sĩ khi đến khám

▶ Thời điểm trẻ quay lại trường nên được quyết định an toàn sau khi bác sĩ tái khám và đánh giá diễn tiến bệnh

Chúng tôi cũng xin làm rõ một hiểu lầm phổ biến:

Quan niệm "Đã nhỏ thuốc mắt rồi nên không lây nữa" là hoàn toàn sai lầm.

Do không có loại thuốc nào ngăn chặn quá trình bài tiết virus, thời gian có nguy cơ lây nhiễm vẫn kéo dài đúng theo số ngày thực tế, dù bạn có nhỏ thuốc hay không.

5. Điều trị như thế nào? — Lý do kháng sinh không có tác dụng

Trước hết, xin khẳng định rõ ràng rằng: Hiện vẫn chưa có loại thuốc đặc hiệu nào được kiểm chứng có thể tiêu diệt trực tiếp Adenovirus.

Mục tiêu điều trị không phải là triệt tiêu virus, mà là làm giảm triệu chứng và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.

Tại sao thuốc nhỏ mắt kháng sinh lại vô hiệu?

Hướng dẫn của Hiệp hội Nhãn khoa Hoa Kỳ nêu rõ: "Viêm kết mạc do virus không đáp ứng với kháng sinh"

(AAO Conjunctivitis PPP, 2023).

Đơn giản vì kháng sinh chỉ tiêu diệt vi khuẩn, trong khi thủ phạm ở đây là virus.

Tuy nhiên, trong những trường hợp đặc biệt như giác mạc bị tổn thương bong tróc nghiêm trọng có nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn, bác sĩ có thể chỉ định kháng sinh dự phòng theo đánh giá chuyên môn.

Các biện pháp điều trị thực tế bao gồm:

Nước mắt nhân tạo và chườm lạnh — Biện pháp chăm sóc cơ bản giúp giảm cảm giác cộm xốn và chói mắt

Kiểm tra tình trạng giác mạc — Soi kính hiển vi sinh học (slit-lamp) để phát hiện vết xước hoặc đục giác mạc

Bóc màng giả (giả mạc) — Cần phải bóc lớp màng trắng bám phía trong mí mắt nếu hình thành

Thuốc nhỏ mắt chứa Steroid — Chỉ dùng giới hạn khi có biến chứng đục giác mạc hoặc hình thành giả mạc

Steroid phải được sử dụng hết sức cẩn trọng.

Dù thuốc giúp làm dịu triệu chứng nhanh chóng, y văn chỉ ra rằng hiệu quả điều trị thực tế rất hạn chế, ngược lại có thể kéo dài thêm diễn tiến của bệnh

(Meyer-Rösenberg B et al., 2011).

Ngoài ra, steroid tiềm ẩn nguy cơ gây tác dụng phụ nghiêm trọng như tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể, làm nặng thêm tình trạng nhiễm trùng. Do đó, tuyệt đối không tự ý dùng hoặc dùng lại thuốc cũ.

Chỉ sử dụng thuốc khi có chỉ định của bác sĩ sau khi thăm khám và dùng đúng thời gian quy định.

6. Hết ghèn mắt nhưng nhìn mờ: Cần cảnh giác điều gì?

Đây chính là phần chữ "giác" trong "viêm kết giác mạc" — tức tổn thương tại giác mạc. Vấn đề này thường khởi phát sau khi mắt đã hết đỏ, nên rất nhiều người chủ quan bỏ qua.

Khi tình trạng viêm lan đến giác mạc, nó có thể để lại những đốm mờ nhỏ li ti gọi là đục dưới biểu mô giác mạc (SEI). Một nghiên cứu theo dõi bệnh nhân viêm kết giác mạc dịch tễ trong 6 năm tại một bệnh viện mắt tuyến trung ương cho thấy:

▶ Khoảng 1/4 số bệnh nhân tiếp tục có triệu chứng kéo dài hoặc tái phát trên 45 ngày do đục dưới biểu mô giác mạc

▶ Khoảng 1/4 số bệnh nhân xuất hiện màng giả trong giai đoạn cấp tính, và trong số đó, cứ 7 người thì có 1 người tiến triển thành dính mi cầu (mi mắt dính vào nhãn cầu)

(Kuo IC, Current Ophthalmology Reports, 2019 — trích dẫn từ Butt & Chodosh, Cornea, 2006)

Vì vậy, sau khi mắt đã hết ghèn và hết đỏ, nếu gặp các dấu hiệu sau, bạn cần đi khám lại ngay:

▶ Tầm nhìn mờ ảo, như có màn sương che trước mắt

▶ Ban đêm nhìn thấy quầng sáng quanh đèn, mắt chói lóa khó chịu

▶ Mắt vẫn khô rát, liên tục có cảm giác cộm xốn

Sau khi viêm kết giác mạc thoái lui, không ít trường hợp bị cay mắt mạn tính và khô mắt kéo dài. Nếu không cải thiện bằng nước mắt nhân tạo thông thường, bác sĩ sẽ cần đánh giá chuyên sâu màng phim nước mắt và chức năng tuyến Meibomius.

7. 7 nguyên tắc vàng tránh lây bệnh cho người thân trong gia đình

Chỉ cần nhớ rằng con đường lây truyền là bàn tay và đồ vật, cách xử lý sẽ trở nên vô cùng đơn giản:

Thường xuyên rửa tay bằng xà phòng trong ít nhất 30 giây. Bắt buộc phải rửa tay ngay sau khi chạm vào mắt

Tuyệt đối không dụi mắt. Nếu ngứa và cộm nhiều, hãy thay thế bằng cách chườm lạnh

Dùng riêng khăn mặt, gối và chăn màn. Khăn mặt nên luộc sôi giặt mỗi ngày hoặc dùng khăn giấy dùng một lần

Lau nước mắt, ghèn mắt bằng khăn giấy sạch và vứt ngay vào thùng rác. Tuyệt đối không dùng lại khăn tay

Khử trùng tay nắm cửa, điều khiển tivi, điện thoại, vòi nước, bàn ăn — virus có thể sống sót trên bề mặt tới 5–7 tuần

Ngưng hoàn toàn việc đeo kính áp tròng cho đến khi mắt bình phục hoàn toàn; vứt bỏ kính áp tròng và khay ngâm đang dùng dở

Không đi đến bể bơi, nhà tắm công cộng, khu vui chơi trẻ em (kid cafe) trong suốt thời gian cách ly

Đặc biệt, điều thứ 5 rất hay bị xem nhẹ.

Nếu chỉ người bệnh cẩn thận mà các đồ vật dùng chung không được khử khuẩn, sự lây nhiễm trong gia đình sẽ tái diễn liên tục.

Mời bạn tham khảo thêm bài viết hữu ích về cách chăm sóc sức khỏe mắt cho trẻ nhỏ dưới đây:

8. Câu hỏi thường gặp

Q. Viêm kết giác mạc dịch tễ bao nhiêu ngày thì khỏi?

Thông thường bệnh sẽ thuyên giảm trong vòng 2–3 tuần kể từ khi khởi phát.

Bệnh thường nặng nhất vào ngày thứ 3 đến thứ 5, sau đó các triệu chứng sẽ dịu dần.

Tuy nhiên, nếu xuất hiện đục dưới biểu mô giác mạc, tình trạng nhìn mờ có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng. Do đó, thời điểm hết ghèn mắt và thời điểm hồi phục hoàn toàn là hai mốc khác nhau.

Q. Bị đau một bên mắt thì có lây sang mắt còn lại không?

Rất hay lây lan sang mắt bên kia.

Thông thường mắt thứ hai sẽ phát bệnh trong vòng vài ngày sau mắt thứ nhất, nhưng mức độ ở mắt thứ hai thường nhẹ hơn một chút.

Khi nhỏ mắt, chú ý không để đầu lọ thuốc hoặc ngón tay chạm vào mắt, và nên nhỏ bên mắt lành trước, mắt đau nhỏ sau.

Q. Người lớn có bị mắc bệnh này không?

Có. Dù thống kê cho thấy trẻ nhỏ chiếm tỷ lệ cao hơn, người lớn vẫn có thể mắc bệnh như bình thường.

Thậm chí ở người lớn, biến chứng giác mạc gây mờ mắt có thể ảnh hưởng nhiều đến công việc, và việc lây chéo tại công sở cũng rất phổ biến.

Đeo khẩu trang không giúp ngăn ngừa bệnh này; vệ sinh bàn tay mới là chìa khóa cốt lõi.

Q. Đeo miếng che mắt (băng mắt) có giúp giảm lây lan không?

Không khuyến khích đeo băng che mắt với mục đích chống lây nhiễm.

Môi trường kín bên trong băng che rất ẩm ướt, khiến dịch tiết ứ đọng, đồng thời khi tay chạm vào băng che lại càng dễ làm phát tán virus.

Nếu bị chói mắt nặng, giải pháp tốt hơn là đeo kính râm hoặc giảm độ sáng của đèn trong phòng.

Q. Có vắc xin hay thuốc uống phòng bệnh không?

Hiện tại ở Hàn Quốc không có vắc xin ngừa viêm kết giác mạc dịch tễ.

Cũng không có thuốc uống dự phòng sau khi phơi nhiễm.

Biện pháp phòng ngừa duy nhất và đáng tin cậy hiện nay là giữ vệ sinh tay và dùng riêng đồ dùng sinh hoạt.

Q. Tôi có thể xin giấy xác nhận chẩn đoán nộp cho cơ quan hoặc trường học không?

Phòng khám có cấp giấy chứng nhận sau khi thăm khám.

Quý khách chỉ cần thông báo tại bàn tiếp đón khi làm thủ tục để bác sĩ chuẩn bị sẵn trong quá trình khám.

Quý vị có thể theo dõi thêm các kiến thức chuyên sâu về chăm sóc mắt trên kênh YouTube 'Jjin Eye' của Phòng khám Mắt St. Mary Jin.

Lời kết

Phần lớn các trường hợp viêm kết giác mạc dịch tễ đều hồi phục tốt mà không để lại di chứng.

Tuy nhiên, xin hãy ghi nhớ hai điều quan trọng:

Thứ nhất, thời gian cách ly phải tính theo ngày, không dựa vào cảm nhận triệu chứng.

Quy chuẩn là 2 tuần kể từ ngày xuất hiện triệu chứng đầu tiên.

Thứ hai, nếu sau khi mắt hết ghèn mà nhìn thấy mờ sương, đó chính là thời điểm bắt buộc phải kiểm tra giác mạc.

Nếu mắt đột ngột sưng đỏ và đổ nhiều ghèn, đừng vội nhỏ những lọ thuốc cũ còn dư mà hãy đến cơ sở chuyên khoa để xác định chính xác loại viêm kết mạc.

Bác sĩ cũng sẽ tư vấn cụ thể về thời gian cách ly và thời điểm an toàn để trẻ quay lại trường học ngay trong buổi khám.

Nếu có bất kỳ thắc mắc nào, xin vui lòng liên hệ để được hỗ trợ tận tình.

Phòng khám Mắt St. Mary Jin

337 Gangnam-daero, Seocho-gu, Seoul (1329-10 Seocho-dong)

Cách Cửa ra số 5 Ga Gangnam 5 phút đi bộ · Miễn phí đỗ xe trong tòa nhà

Giờ làm việc

Ngày trong tuần: 09:00 ~ 18:00 (Nghỉ trưa: 13:00 ~ 14:00)

Thứ Bảy: 09:00 ~ 15:00 (Không nghỉ trưa)

Chủ nhật và Ngày lễ: Nghỉ khám

Điện thoại: 02-577-7782

※ Bài viết này nhằm mục đích cung cấp thông tin y khoa tổng quát và không thay thế cho việc chẩn đoán hay phác đồ điều trị chuyên biệt của từng bệnh nhân.

Tùy thuộc vào triệu chứng và kết quả thăm khám thực tế, phương pháp can thiệp có thể khác nhau, do đó bạn nhất thiết phải tham khảo ý kiến của bác sĩ chuyên khoa mắt.

Quyết định cuối cùng về thời gian cách ly và nghỉ học phụ thuộc vào bác sĩ điều trị và quy định của nhà trường.

[Tài liệu tham khảo]

Seo Ye-jin, Kim In-ho, Cha Jeong-ok, Kang Seul-gi, Kwak Jin. Kết quả giám sát bệnh truyền nhiễm nhãn khoa 2013–2022. Báo cáo Tuần báo Y tế và Bệnh tật (PHWR), Cơ quan Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hàn Quốc, 2023

American Academy of Ophthalmology. Conjunctivitis Preferred Practice Pattern. 2023

Meyer-Rüsenberg B, Loderstädt U, Richard G, Kaulfers PM, Gesser C. Epidemic Keratoconjunctivitis: The Current Situation and Recommendations for Prevention and Treatment. Deutsches Ärzteblatt International. 2011;108(27):475-80

Kuo IC. Adenoviral Keratoconjunctivitis: Diagnosis, Management, and Prevention. Current Ophthalmology Reports. 2019

Butt AL, Chodosh J. Adenoviral keratoconjunctivitis in a tertiary care eye clinic. Cornea. 2006

Viện Bảo vệ Môi trường Giáo dục Hàn Quốc. 「Hỏi đáp tập huấn ứng phó bệnh truyền nhiễm học sinh năm 2023 — Giải đáp của chuyên gia về bệnh truyền nhiễm trong trường học」. 2023