[Phòng khám Mắt St. Mary Jin] Tổng quan về loạn thị gây bất tiện ngay cả khi đeo kính: Từ nguyên nhân đến loạn thị tồn dư sau SMILE và SILK

Xin chào quý vị. Đây là Phòng khám Mắt St. Mary Jin, nơi mang lại tầm nhìn sáng rõ ngay tại trung tâm Gangnam-daero.

Khi tư vấn phẫu thuật khúc xạ tại phòng khám, bên cạnh tật cận thị khiến không nhìn rõ ở xa, chúng tôi gặp rất nhiều người gặp khó khăn vì tật loạn thị - tình trạng khiến hình ảnh bị bóng mờ, nhìn đôi và gây lóa mắt.

Trước gánh nặng phải đeo kính gọng dày hay kính áp tròng bất tiện cả đời, nhiều người đã đến thăm khám và cân nhắc các phẫu thuật khúc xạ tiên tiến như LASIK, LASEK, cũng như các phương pháp đang được ưa chuộng gần đây là SMILE và SILK.

Hôm nay, chúng tôi sẽ giải thích một cách dễ hiểu và chuyên sâu dưới góc nhìn y khoa về cơ chế phát sinh chính xác của loạn thị - thủ phạm tiềm ẩn gây suy giảm thị lực, sự biến đổi theo độ tuổi, và lý do vì sao vẫn còn loạn thị tồn dư sau phẫu thuật đục thủy tinh thể hoặc phẫu thuật khúc xạ.

1. Nguyên nhân, cơ chế và phân loại chi tiết của loạn thị

Trong khi cận thị thường gặp là hiện tượng nhãn cầu dài ra theo trục trước-sau khiến tiêu điểm hội tụ trước võng mạc, thì loạn thị xuất hiện khi bề mặt giác mạc hoặc thể thủy tinh không có hình cầu hoàn hảo (dạng quả bóng rổ) mà bị biến dạng thành hình bầu dục theo một hướng nhất định (dạng quả bóng bầu dục).

Khi ánh sáng đi vào mắt, do công suất khúc xạ của giác mạc khác nhau tùy theo từng kinh tuyến, tiêu điểm không thể hội tụ chính xác tại một điểm duy nhất trên võng mạc mà tạo thành hai hoặc nhiều điểm/đường tiêu. Hiện tượng này dẫn đến các triệu chứng như nhòe chữ, méo viền hoặc nhìn thấy hình ảnh bị bóng mờ chồng lên nhau.

Loạn thị được phân loại chủ yếu theo hướng của công suất khúc xạ như sau:

Loạn thị thuận (With-the-rule astigmatism): Tình trạng kinh tuyến dọc (trên-dưới) của giác mạc có công suất khúc xạ mạnh hơn kinh tuyến ngang. Đây là dạng phổ biến nhất ở người trẻ tuổi.

Loạn thị nghịch (Against-the-rule astigmatism): Tình trạng kinh tuyến ngang (trái-phải) của giác mạc có công suất khúc xạ mạnh hơn kinh tuyến dọc.

Loạn thị chéo (Oblique astigmatism): Dạng loạn thị có trục khúc xạ mạnh nhất nằm nghiêng theo đường chéo.

Loạn thị bất quy tắc: Giác mạc có bề mặt gồ ghề, không đều và không thể điều chỉnh hoàn toàn bằng kính gọng thông thường. (Thường xảy ra sau các bệnh lý giác mạc hoặc chấn thương)

2. Sự thật thú vị: Loạn thị thuận có thể hỗ trợ đọc chữ?

Nhiều người thường nghĩ rằng loạn thị hoàn toàn có hại, tuy nhiên trên lâm sàng, loạn thị thuận mức độ nhẹ đôi khi lại mang lại tác động tích cực trong sinh hoạt hàng ngày, đặc biệt là khi 'đọc chữ' (Reading).

Cơ chế này xuất phát từ sự hội tụ ánh sáng và đặc điểm cấu trúc của chữ cái tiếng Hàn cũng như bảng chữ cái Latin. Hầu hết các ký tự chúng ta đọc, như nét chữ 'ㅣ, ㅏ, ㅓ' trong tiếng Hàn hay 'H, L, T' trong bảng chữ cái Latin, đều dựa vào 'nét thẳng đứng (Vertical stroke)' như yếu tố quan trọng nhất để nhận diện thị giác.

Mắt có độ loạn thị thuận sở hữu trục dọc có công suất khúc xạ mạnh hơn, tạo ra đặc tính quang học giúp tăng cường độ rõ nét theo phương dọc (độ sâu trường ảnh).

Điều này có nghĩa là khi có loạn thị thuận nhẹ, phạm vi tiêu điểm được kéo dài theo chiều dọc, giúp tăng độ tương phản khi nhận diện các ký tự có nhiều nét thẳng đứng. Do đó, ngay cả khi bước vào giai đoạn lão thị, người bệnh vẫn có được lợi thế nhỏ trong việc đọc chữ trên sách báo hay điện thoại thông minh.

3. Vì sao càng lớn tuổi, loạn thị giác mạc mới xuất hiện hoặc thay đổi trục?

Ngay cả những người từng có thị lực rất tốt khi còn trẻ hoặc chưa từng phải đeo kính áp tròng cũng có thể nhận thấy mắt mờ dần do loạn thị xuất hiện khi có tuổi. Nguyên nhân khiến loạn thị giác mạc phát sinh theo độ tuổi, đặc biệt là sự chuyển dịch trục (Shift) từ loạn thị thuận sang loạn thị nghịch, bắt nguồn từ sự lão hóa của mí mắt và cấu trúc nhãn cầu.

Giảm trương lực mí mắt: Khi còn trẻ, mí mắt trên và dưới có độ căng cơ tốt, tạo áp lực ép lên giác mạc theo chiều trên-dưới, giúp duy trì hình dạng loạn thị thuận. Tuy nhiên, khi tuổi tác tăng lên, độ đàn hồi và lực căng của mí mắt lỏng dần, lực ép dọc lên giác mạc giảm đi khiến giác mạc có xu hướng giãn bè theo chiều ngang (loạn thị nghịch).

Biến đổi cơ sinh học của mô nhãn cầu: Sự liên kết của các sợi collagen cấu tạo nên giác mạc thay đổi theo tuổi tác, đồng thời sức cản của nhãn cầu đối với nhãn áp cũng khác đi, khiến độ cong của giác mạc dần bị biến đổi theo thời gian.

4. Nguyên nhân y khoa gây ra 'loạn thị tồn dư' sau phẫu thuật khúc xạ và phẫu thuật đục thủy tinh thể

Nhiều người kỳ vọng rằng sau khi thực hiện LASIK, LASEK hoặc các phương pháp hiện đại như SMILE hay SILK, độ loạn thị sẽ biến mất hoàn toàn về 0. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn có trường hợp còn sót lại độ loạn thị vi mô, hoặc cảm nhận thấy loạn thị mới xuất hiện sau phẫu thuật đục thủy tinh thể. Nguyên nhân nằm ở cơ chế hồi phục phức tạp của mắt và tình trạng loạn thị tiềm ẩn.

Thứ nhất, phản ứng tái cấu trúc biểu mô (Epithelial Remodeling) Sau các phẫu thuật khúc xạ có can thiệp định hình giác mạc như LASEK, LASIK, SMILE hay SILK, mắt sẽ kích hoạt phản ứng lành thương tự nhiên nhằm bù đắp phần mô đã can thiệp. Trong quá trình này, các tế bào biểu mô giác mạc có thể phát triển không đồng đều giữa vùng trung tâm và vùng ngoại vi, dẫn đến những thay đổi vi mô về hình thái và tạo ra một lượng sai số khúc xạ nhỏ, chính là loạn thị tồn dư.

Thứ hai, hiệu ứng gỡ bỏ sự 'che giấu (Masking)' của loạn thị thể thủy tinh Tình trạng này thường xảy ra nhất trong phẫu thuật đục thủy tinh thể. Tổng độ loạn thị của mắt được cấu thành từ 'loạn thị giác mạc + loạn thị thể thủy tinh'. Khi còn trẻ, hai loại loạn thị này thường bù trừ (che giấu) sai số khúc xạ cho nhau, khiến người bệnh cảm thấy như mắt không hề bị loạn thị. Tuy nhiên, khi phẫu thuật đục thủy tinh thể loại bỏ thể thủy tinh bị đục và thay bằng thấu kính nội nhãn (IOL), phần 'loạn thị nguyên bản của giác mạc' trước đây bị che giấu sẽ lộ rõ hoàn toàn. Do đó, việc đo đạc chính xác loạn thị giác mạc từ trước để lựa chọn thấu kính nội nhãn điều chỉnh loạn thị (Toric IOL) là vô cùng quan trọng.

Thứ ba, biến đổi cơ sinh học do đường rạch phẫu thuật Dù đường rạch có nhỏ đến đâu, bất kỳ vết rạch nào trên giác mạc cũng có thể gây mất cân bằng vi mô về lực căng bề mặt. Các phương pháp như SMILE hay SILK đã tối ưu hóa điều này nhờ vết rạch siêu nhỏ chỉ khoảng 2mm; tuy nhiên, tùy thuộc vào đặc điểm cơ địa từng mắt, sự lệch trục vi mô quanh vị trí rạch vẫn có thể xảy ra và để lại độ loạn thị tồn dư.

Điều trị loạn thị thành công đòi hỏi sự chuẩn xác trong thăm khám và tay nghề của bác sĩ

Khác với cận thị, loạn thị là tật khúc xạ phức tạp đòi hỏi phải điều chỉnh đồng thời cả trục và độ loạn. Để thoát khỏi sự bất tiện của kính gọng và kính áp tròng nhằm tìm lại thị lực sắc nét, việc trang bị hệ thống đo đạc và dự đoán chuẩn xác không chỉ bề mặt trước mà cả bề mặt sau của giác mạc trước phẫu thuật là điều thiết yếu.

Tại Phòng khám Mắt Gangnam St. Mary Jin, dựa trên kinh nghiệm lâm sàng phong phú của Viện trưởng Park Jin-hyung cùng hệ thống trang thiết bị chẩn đoán hiện đại đạt chuẩn bệnh viện đại học, chúng tôi phân tích chi tiết cơ sinh học giác mạc của từng bệnh nhân. Từ các phẫu thuật LASIK, LASEK tiêu chuẩn cho đến các kỹ thuật đòi hỏi trình độ cao như SMILE, SILK và phẫu thuật đục thủy tinh thể, chúng tôi cam kết mang đến phác đồ cá nhân hóa nhằm giảm thiểu tối đa loạn thị tồn dư.

Hãy tìm lại tầm nhìn trong sáng và sắc nét ngay hôm nay tại Phòng khám Mắt St. Mary Jin.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân gây ra tật loạn thị là gì?

Loạn thị xảy ra khi giác mạc hoặc thể thủy tinh bị biến dạng thành hình bầu dục thay vì hình cầu. Do đó, ánh sáng không hội tụ tại một điểm duy nhất trên võng mạc mà tạo thành nhiều điểm hoặc đường tiêu, gây hiện tượng nhòe chữ hoặc bóng mờ chồng hình.

Loạn thị thuận có thực sự hỗ trợ việc đọc chữ không?

Có, loạn thị thuận mức độ nhẹ có thể hỗ trợ khả năng đọc chữ. Dạng loạn thị này giúp tăng độ sâu trường ảnh và độ tương phản theo phương dọc, tạo thuận lợi cho việc nhận diện các chữ cái có nhiều nét thẳng đứng và hỗ trợ đọc chữ nhỏ tốt hơn khi mắt bắt đầu lão thị.

Tại sao càng lớn tuổi thì trục loạn thị lại có xu hướng thay đổi?

Hiện tượng này do sự giảm trương lực mí mắt và biến đổi cơ sinh học của giác mạc theo quá trình lão hóa. Khi mí mắt giảm độ căng, lực ép thẳng đứng lên giác mạc giảm dần cùng với sự thay đổi của mạng lưới sợi collagen, khiến mắt có xu hướng chuyển từ loạn thị thuận sang loạn thị nghịch.

Sau phẫu thuật SMILE có thể còn loạn thị tồn dư không?

Có, một lượng loạn thị tồn dư nhỏ vẫn có thể xuất hiện. Điều này thường bắt nguồn từ quá trình lành thương tái tạo biểu mô không đồng đều hoặc sự thay đổi lực căng vi mô của giác mạc quanh vết rạch nhỏ khoảng 2mm sau phẫu thuật.

Sau phẫu thuật đục thủy tinh thể có thể phát sinh loạn thị mới không?

Có thể, hiện tượng này xảy ra khi độ loạn thị giác mạc vốn có bị bộc lộ sau khi tháo bỏ thể thủy tinh tự nhiên. Trước phẫu thuật, loạn thị thể thủy tinh có thể đã bù trừ cho loạn thị giác mạc; khi thay thế bằng nhân tạo, loạn thị giác mạc lộ diện, đòi hỏi phải đo đạc kỹ để cân nhắc thấu kính Toric IOL.