Nhỏ nước mắt nhân tạo vẫn thấy cộm khô — Có thể mắt bạn đang thiếu "dầu" chứ không phải thiếu nước

Khi mắt bị cộm rát và khó chịu, hầu hết trường hợp chỉ cần dùng nước mắt nhân tạo kết hợp điều chỉnh thói quen sinh hoạt là sẽ cải thiện.

Bản thân triệu chứng này không phải là một căn bệnh quá nguy hiểm.

Tuy nhiên, đi thẳng vào vấn đề: nếu bạn nhỏ nước mắt nhân tạo nhiều lần mỗi ngày nhưng chỉ 30 phút sau mắt đã khô ráp trở lại, bạn nên nghi ngờ về "tốc độ bốc hơi" của nước mắt thay vì "lượng" nước mắt.

Trên bề mặt màng phim nước mắt có một lớp dầu mỏng giúp ngăn ngừa sự bốc hơi, và lượng dầu này được tiết ra từ tuyến Meibomius nằm bên trong mí mắt.

Nếu các tuyến này bị tắc nghẽn, dù bạn có nhỏ bao nhiêu nước mắt nhân tạo đi nữa, chúng cũng sẽ nhanh chóng bốc hơi mất.

Trên thực tế, một nghiên cứu phân tích 224 bệnh nhân đến khám vì khô mắt tại phòng khám nhãn khoa cho thấy có tới 86% bệnh nhân có dấu hiệu rối loạn chức năng tuyến Meibomius (Lemp MA và cộng sự, Cornea, 2012).

Xin chào quý vị, chúng tôi là Phòng khám Mắt Sungmo Jin.

Hôm nay, dựa trên các bằng chứng khoa học, chúng tôi sẽ tổng hợp chi tiết về bản chất của chứng khô mắt không thể giải quyết bằng nước mắt nhân tạo, những việc cần làm trước tiên tại nhà, cũng như những trường hợp nào nên cân nhắc điều trị bằng liệu trình như IPL và mức độ kỳ vọng thực tế ra sao.

[Mục lục]

Tại sao nhỏ nước mắt nhân tạo mà mắt vẫn liên tục cộm khô?

Tuyến Meibomius là gì?

Tình trạng khô mắt của tôi thuộc dạng nào?

Tại sao bệnh lại nặng hơn vào mùa thu và thời điểm giao mùa?

Việc nên làm tại nhà ① Chườm ấm — Nhiệt độ bao nhiêu, trong bao lâu?

Việc nên làm tại nhà ② Vệ sinh bờ mi và bài tập chớp mắt "nhắm khít hoàn toàn"

Nên chọn nước mắt nhân tạo dựa trên tiêu chí nào?

Thực phẩm chức năng Omega-3 có thực sự hữu ích không?

Bác sĩ nhãn khoa sẽ kiểm tra những gì?

Trường hợp nào nên cân nhắc điều trị IPL? — Và điều gì vẫn chưa chắc chắn?

Có thể đó hoàn toàn không phải là chứng khô mắt đơn thuần

Các câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nhỏ nước mắt nhân tạo mà mắt vẫn liên tục cộm khô?

Màng phim nước mắt không phải chỉ là một lớp nước đơn thuần, mà gồm ba lớp cấu tạo:

▶ ① Lớp dầu (lipid) — Lớp ngoài cùng. Đóng vai trò như một chiếc nắp đậy ngăn không cho nước mắt bốc hơi. Được tiết ra từ tuyến Meibomius nằm trong mí mắt.

▶ ② Lớp nước — Chiếm phần lớn thể tích màng nước mắt. Được tiết ra từ tuyến lệ.

▶ ③ Lớp nhầy (mucin) — Lớp trong cùng. Giúp giữ và phân bố đều màng nước mắt trên bề mặt giác mạc.

Hầu hết các loại nước mắt nhân tạo phổ biến trên thị trường chỉ bổ sung cho lớp ② (lớp nước).

Vì vậy, nếu nhỏ nước mắt nhân tạo vào một đôi mắt thiếu hụt lớp ① (lớp dầu), cảm giác dễ chịu chỉ xuất hiện tức thì, nhưng do không có "nắp đậy" giữ ẩm nên nước mắt sẽ nhanh chóng bốc hơi. Cảm nhận "chỉ dễ chịu lúc vừa nhỏ xong, một lát sau lại y như cũ" thực chất là một quan sát hoàn toàn chính xác.

Về cơ bản, khô mắt được chia thành hai nhóm lớn: thiếu nước mắt (khô mắt do thiếu nước) và có nước mắt nhưng bốc hơi quá nhanh (khô mắt do tăng bốc hơi).

Và trong thực tế lâm sàng, dạng tăng bốc hơi phổ biến hơn rất nhiều.

Con số 86% bệnh nhân có biểu hiện rối loạn chức năng tuyến Meibomius trong nghiên cứu 224 người được đề cập ở trên chính là minh chứng rõ ràng nhất (Lemp MA và cộng sự, Cornea, 2012). Dĩ nhiên, trường hợp kết hợp đồng thời cả hai dạng cũng rất thường gặp.

2. Tuyến Meibomius là gì?

Tuyến Meibomius là các tuyến bã nhờn xếp thành hàng dọc bên trong cả mi mắt trên và mi mắt dưới.

Chúng mở ra bằng các lỗ chân tuyến siêu nhỏ ngay tại rìa bờ mi, sát chân lông mi. Mỗi lần chúng ta chớp mắt, các lỗ này sẽ tiết ra một lượng dầu nhỏ trải đều lên bề mặt màng nước mắt.

Vấn đề nằm ở chất lượng và đặc tính của lớp dầu này.

Khi xảy ra rối loạn chức năng tuyến Meibomius, dầu không còn ở dạng dịch lỏng trong suốt nữa mà đông đặc lại giống như kem đánh răng hoặc bơ đông cứng.

Hậu quả là dầu bị ứ trệ trong các ống dẫn hẹp, càng ứ trệ lại càng đông cứng hơn, cuối cùng làm bít tắc hoàn toàn lỗ tiết.

Nếu tình trạng này kéo dài, bản thân các tuyến Meibomius sẽ dần bị teo mỏng và ngắn lại.

Khi đó, các triệu chứng điển hình sau sẽ xuất hiện:

▶ Buổi sáng thức dậy cảm thấy mí mắt bị dính chặt, mắt cộm ráp khó mở

▶ Rìa bờ mi đỏ ửng, bám nhiều cặn dầu nhờn hoặc mảng bong vảy giống gàu

▶ Thường xuyên tái phát mụt lẹo hoặc chắp mắt

▶ Mắt bị khô nhưng nghịch lý là nước mắt lại chảy ròng ròng (chảy nước mắt phản xạ)

▶ Nhìn màn hình một lúc thì mắt mờ nhòe đi, nhưng sau khi chớp mắt lại nhìn rõ trong thoáng chốc

Triệu chứng cuối cùng là một dấu hiệu vô cùng đặc trưng.

Khi màng phim nước mắt bị vỡ, bề mặt giác mạc trở nên gồ ghề khiến hình ảnh bị mờ; khi bạn chớp mắt để tái tạo lại màng nước mắt mới, thị lực sẽ tạm thời rõ trở lại trong giây lát.

Nếu bạn từng tự hỏi "liệu thị lực của mình có bị giảm sút không, nhưng chớp mắt thì lại thấy rõ", thì khả năng rất cao vấn đề nằm ở màng phim nước mắt chứ không phải do tật khúc xạ.

3. Tình trạng khô mắt của tôi thuộc dạng nào?

Chẩn đoán chính xác cần dựa vào các xét nghiệm chuyên khoa, tuy nhiên bảng so sánh dưới đây sẽ giúp bạn định hướng trước khi đến thăm khám.